احساس مىكند و در هنگام بخشش آن را پنهان مىدارد ، همان بخل است . مقصود از اين سخن خدا :
« وَ أُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ »
آن است كه زن به آسانى از حقى كه بر مرد دارد نمىگذرد و نيز مرد بدون عوض با وى مسامحه نمىكند . بايد به خاطر داشته باشيم كه آيه دربارهء زندگى زن و شوهر ، در حالتى كه آنها با يكديگر توافق و سازش نداشته باشند سخن مىگويد ؛ امّا در حالتى كه آنها با يكديگر سازش و توافق داشته باشند ، نياز به بخشش و مصالحه نخواهد بود ، بلكه هركدام در تمام آنچه دارد ديگرى را نيز شريك مىداند .
وَ إِنْ تُحْسِنُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً .
با بيان اين جمله ، خدا از هريك از زن و شوهر مىخواهد كه با ديگرى خوشرفتارى كند و از عوامل اختلافانگيز بپرهيزد .
وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ .
رفتار عادلانه با زنان بر دو نوع است : يكى مقدور است ؛ همانند برابرى در نفقه دادن و خوشگفتارى . ديگرى مقدور نيست ؛ نظير محبت و تمايل قلبى و حتى جماع و نزديكى كردن ؛ چراكه ممكن است مرد به يكى از زنها نشاط و حركتى داشته باشد كه به ديگرى آن را ندارد .
مقصود از عدالت ميان زنان ، عدالت در انفاق است ؛ زيرا اين كار مقدور است ؛ امّا عدالت در محبت و امثال آنكه در اختيار انسان نيست ، خدا او را مكلف نساخته است . با اين بيان ، تفاوت ميان اين آيه و آيهاى كه در آغاز سوره آمده بود :
« فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا
بَيْنَ النِّساءِ »
آشكار شد . امام صادق عليه السّلام فرمود : مقصود از سخن خدا :
« فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا »
نفقه است و مقصود از سخن ديگر او :
« وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا »
مودت و دوستى مىباشد .
ما از كسانى هستيم كه جدا معتقديم چيزى مشكلتر از عدالت نيست ؛ زيرا عدالت در حقيقت ، همان آزادى از سلطه شهوتهاست ، چنانكه در بعضى از روايات آمده است : عادل كسى است كه با هواى نفس خود مخالفت و از مولاى خود اطاعت كند . و