گمراه كردن خدا منفى است نه مثبت
أَ تُرِيدُونَ أَنْ تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ .
اين آيه دلالت دارد كه آن عده از مسلمانان كه مىخواستند با منافقان دار الكفر خوشرفتارى شود بدان جهت بود كه اميدوار بودند ، شايد اين گروه هدايت شوند ؛ لكن خدا اين اميد آنها را از بين برد و چنين فرمود :
وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا ؛
كسى را كه خدا گمراه كرده است ، تو راهى پيش پاى او نتوانى نهاد .
ممكن است بپرسيد : خداوند ، نخست خبر داد كه منافقان را به سبب كارهاى بدشان و نيز به علت اينكه با اختيار خود در ديار كافران ماندهاند ، مردود ساخته است .
آنگاه فرمود : او آنان را گمراه كرده است . و بدين ترتيب ، پس از نسبت دادن گمراهى به خود آنان ، بار ديگر آن را به ذات مقدس خود نسبت داده است بنابراين ، چگونه مىتوان ميان اين دو سخن خداى تعالى جمع كرد ؟
پاسخ : مراد از
« أَضَلَّ اللَّهُ »
و يا
« يُضْلِلِ اللَّهُ » ،
آن نيست كه او گمراهى را در دلهاى آنان مىآفريند . ابدا چنين نيست ، بلكه مراد اين است : هركس كه با اختيار و ارادهء خود از راه حق و هدايت تجاوز كند و راه باطل را در پيش گيرد ، خدا نيز از وى اعراض مىكند و او را به حال خود رها مىسازد . ترديدى نيست ، كسى را كه خداوند به حال خود رها كند ، جز گمراهى و دور شدن از هدف نمىتواند راهى را پيدا كند . و اين معنا با سخن خدا :
« وَ اللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِما كَسَبُوا ؛
خداوند آنان را به سبب كردارشان مردود ساخته است » سازگارى دارد .
به بيانى روشنتر هركس كه در راه حق برود ، خدا او را مشمول عنايت و توفيق خود مىكند :
« إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ الَّذِينَ هُمْ مُحْسِنُونَ ؛
« 1 » خدا با پرهيزگاران و نيكوكاران است » . اين عنايت خدا به پرهيزكاران ، هدايت ، توفيق ، وكالت و ولايت
هامش
( 1 ) . نحل ( 16 ) آيهء 128 .