واقع شده است و همانند آن است لام در
« فَلَقاتَلُوكُمْ » ؛
زيرا معطوف بر جواب ، جواب است .
تفسير
فَما لَكُمْ فِي الْمُنافِقِينَ فِئَتَيْنِ .
اين آيات در خصوص منافقانى نازل شده است كه در دار الكفر باقى مانده و به مدينه هجرت نكرده بودند ، به اين دليل كه خدا مىگويد :
« حَتَّى يُهاجِرُوا » ؛
زيرا هجرت تنها از دار الكفر به سوى دار الاسلام است . پيش از فتح مكه ، دار الاسلام به مدينه منحصر مىشد . ظاهر اين آيات آن است كه حكم منافقى كه در دار الكفر است با حكم منافقى كه در دار الاسلام به سر مىبرد تفاوت دارد ؛ چراكه خدا به كشتن و اسير گرفتن منافقان دار الكفر دستور داده است ، نه منافقان دار الاسلام .
پيش از نزول اين آيه ، اصحاب دربارهء منافقانى كه در دار الكفر اقامت داشتند به دو دسته تقسيم شده بودند : گروهى معتقد بودند كه بايد با آنان قطع رابطه كرد و نبايد به آنها كمك شود ، بلكه بايد عليه آنان اعلان جنگ كرد ؛ چنانكه با مشركان و دشمنان علنى مسلمانان اعلام جنگ مىشود . گروهى مىگفتند : بايد با آنها مسامحه و خوشرفتارى كرد و بهسان ديگر مسلمانان برخورد نمود .
چنين برمىآيد كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دراينباره سكوت اختيار كرده بود تا اينكه خداوند حكم آن گروه را بهطور قطع بيان كرد :
« فَما لَكُمْ فِي الْمُنافِقِينَ فِئَتَيْنِ » ؛
يعنى شايسته نيست كه دربارهء آنان اختلاف كنيد ، بلكه همهتان از يك نظريه پيروى كنيد و آن اينكه به هيچروى نسبت به آنها خوشرفتارى ننماييد و سبب آن را نيز خداوند بيان كرد :
وَ اللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِما كَسَبُوا ؛
يعنى خداوند حكم اين منافقان را حكم كفار محارب قرار داده است ؛ بدين معنا كه كشتن و اسير گرفتن آنان همانند كافر محارب جايز است ؛ چون آنان مانند كافر محارب هستند ، و حتى ضرر آنها از خود كفار بيشتر است ، زيرا ماندن آنان در دار الكفر ، تنها به نفع دشمنان اسلام و مسلمانان است .