بنابر حذف مضاف ، مفعول دوم ، و در تقدير « لا تكلف إلّا أفعال نفسك » است .
« بَأْساً »
و
« تَنْكِيلًا »
تميز است .
تفسير
فَقاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ .
خداوند پس از آنكه در آيهء 77 كسانى را كه از جنگ مىترسيدند و مىگفتند :
« رَبَّنا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتالَ ؛
پروردگار ما ، چرا جنگ را بر ما واجب كردى » ، يادآور شد و در آيهء 81 كسانى را يادآورى كرد كه در ظاهر ، اعلام اطاعت ولى در باطن معصيت مىكردند و مىگفتند :
« طاعة و بيتوا غير الذى قالوا ؛ ما فرمانبردارى مىكنيم ، لكن در گفتارهاى شبانهشان با يكديگر خلاف آن را مىگفتند » . همچنين ، در آيهء 83 كسانى را ذكر نمود كه
« أَذاعُوا بِهِ ؛
اخبار جنگ و اسرار آن را فاش مىكردند » . پس از اين آيات ، پيامبرش را به جهاد و پيكار دستور داد تا از حق دفاع كند و نيز به او دستور داد كه مسلمانان را به جهاد تشويق كند و به همراه كسانىكه به او پاسخ مثبت مىدهند با دشمنان بجنگد و از كسانىكه از او اعراض مىكنند ، اعراض كند ؛ چراكه او در برابر اعمال ديگران هيچگونه تكليف و مسئوليتى ندارد ، بلكه تنها در برابر اعمال خود مسئول است و معناى سخن خدا كه مىگويد :
« لا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ »
نيز همين است و معناى آن چنين نيست كه به تنهايى پيكار كن ، هرچند كسى با تو همراهى نكند ؛ چنانكه برخى گفتهاند ؛ زيرا خدا ، پيامبر و مسلمانان را در آغاز دعوت از جنگ نهى كرد و به آنان دستور داد كه در برابر آزارهاى مشركان مكه شكيبايى كنند ؛ چراكه جنگ در آن زمان به عمليات انتحارى بيشتر شباهت داشت تا به جهاد در راه خدا و تنها پس از آنكه مسلمانان به مدينه هجرت كردند و توان مقابله با دشمن را پيدا كردند ، خدا به آنان دستور جهاد داد . بنابراين ، چگونه به پيامبرش دستور دهد كه به تنهايى بجنگد .
عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا .
« عسى » در اينجا به معناى واجب التحقّق