پاسخ : سياق آيه مشخص مىكند كه مراد از واژهء « اثم » در آيه ، خصوص كفر است و كافران هرمقدار كه از عمرشان بگذرد ، بر كفر آنها افزوده مىشود و نه بر جهات ديگر آنها ؛ زيرا آنان برخى از اعمال نيكو را انجام مىدهند .
پرسش دوم : آيا اگر كافر عمل خير انجام دهد و به مردم خدمت كند ، [ از طرف خدا ] پاداش داده خواهد شد ، يا اينكه عمل او و عدم آن يكسان است ؟
پاسخ : انسان در ارتباط با ايمان و عمل شايسته ، يكى از چهار حالت را دارد :
1 . ايمان مىآورد و عمل شايسته انجام مىدهد . چنين انسانى از مصاديق اين سخن خداى تعالى است : « بر آنانكه گفتند : پروردگار ما اللّه است و پايدارى نمودند ، فرشتگان فرود مىآيند كه مترسيد و غمگين مباشيد ، شما را به بهشتى كه وعده داده بودند بشارت است » . « 1 »
2 . نه به خدا ايمان بياورد و نه عمل صالح انجام دهد . چنين شخصى از كسانى است كه : « شيطان بر آنها چيره شده و نام خدا را از يادشان برده است . ايشان حزب شيطانند .
آگاه باش كه حزب شيطان زيانكنندگانند » . « 2 »
3 . ايمان بياورد و لكن در تمامى عمرش عمل شايسته انجام ندهد . اين انسان نيز همانند شخص دوم از حزب شيطان است ؛ زيرا اگر واقعا مؤمن بود ، يكى از علايم ايمان بر او آشكار مىشد . رسول خدا فرمود : « جز عمل چيزى ديگر باعث نجات انسان نمىشود و اگر من هم معصيت كنم مجازات مىشوم » .
امّا اگر شخص عمل خوب را با عمل بد درهم آميزد و به گناه خود اعتراف كند ، مشمول آيهء 102 سورهء توبه مىشود : « گروهى ديگر به گناه خود اعتراف كردند كه اعمال نيكو را با كارهاى زشت آميختهاند . شايد خدا توبهشان را بپذيرد ؛ زيرا خدا آمرزنده و مهربان است » .
هامش
( 1 ) . فصّلت ( 41 ) آيهء 30 .
( 2 ) . مجادله ( 58 ) آيهء 19 .