ممكن است بپرسيد : ظاهر آيه دلالت دارد كه شر از سوى خداست ؛ زيرا عذاب جهنّم شر است و خدا آن را براى مشركان مقرّر كرده است .
پاسخ : درست است كه خداوند ، عذاب را براى كافران اراده كرده است ؛ لكن اين خواست پس از آن است كه آنان ، استحقاق عذاب را پيدا كرده باشند ؛ زيرا خداوند آنان را به ايمان دستور داده و از كفر نهى كرده و آنها را ميان ايمان و كفر مخيّر گذاشته است ؛ امّا آنان به جاى ايمان ، كفر را برگزيدهاند . اين نكته ، بدان معناست كه مشركان و منافقان ، خود به اختيار ، اسباب عذاب را به وجود آوردند و آنگاه خدا اراده كرد كه آنان را عذاب كند ؛ درست مانند قاضى كه پس از ارتكاب جرم توسط مجرم ، براى او مجازات زندان را مىطلبد .
إِنَّ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْإِيْمانِ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ .
واژهء
« اشْتَرَوُا »
بر اختيار دلالت دارد ؛ زيرا مشترى از روى اختيار كالا را برمىگزيند و به جاى قيمت ، به آن راضى مىشود . همچنين كافر به كفر به جاى ايمان راضى مىشود و ازاينرو استحقاق عذاب را پيدا مىكند .
سؤال مىشود : خداى سبحان
« لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً »
را در دو آيهء پشت سر هم تكرار كرده ؛ راز آن چيست ؟
پاسخ : مراد از آيهء اوّل كفّار قريش هستند كه سپاهى براى جنگ با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله تشكيل دادند و نيز منافقانى كه آنها را كمك مىكردند ؛ ولى مراد از آيهء دوم ، تمامى كافران هستند ، از اوّلين و آخرين ؛ محارب باشند و يا نباشند . بنابراين ، ذكر آيهء دوم از قبيل ذكر عام پس از خاص است و اين ، در سخنان عرب فراوان است ، مىگويند : فلانى با اموال خود قمار زد و خويش را هلاك كرد و هركس چنين كند ، از هلاكشوندگان خواهد بود .
وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ .
عمر انسان همانند ثروت اوست . اگر ثروت را به خوبى صرف