فشار مىرانند . فخر رازى در تفسير خود نقل كرده كه امام باقر عليه السّلام در مكّه مشغول نماز خواندن بود ، ناگهان زنى از پيش روى حضرت عبور كرد . مردى خواست او را براند [ و نگذارد از پيش روى امام عليه السّلام عبور كند ] . امام فرمود : او را رها كن ، چراكه مكّه بدان سبب بكّه ناميده شده است كه برخى از مردم ، برخى ديگر را دور مىكنند . زن از پيش روى مرد عبور مىكند ، درحالىكه او مشغول نماز خواندن است و مرد از جلو زن عبور مىكند ، درحالىكه او نماز مىخواند و اين كار ، در مكّه اشكالى ندارد .
اعراب
« لَلَّذِي » ،
« لام » براى تأكيد و « الّذى » خبر
« إِنَّ »
است .
« بِبَكَّةَ »
ظرف مكان و متعلّق به محذوف و صلهء « الّذى » است و تقدير آن « استقرّ . . . » مىباشد .
« مُبارَكاً »
حال است از ضمير در « استقرّ » و يا ضمير در
« وُضِعَ » .
« مَقامُ إِبْراهِيمَ »
بدل از
« بَيِّناتٌ »
و يا خبر براى مبتداى محذوف است كه تقدير آن ، « هى مقام ابراهيم » است .
« حِجُّ »
به فتح « حاء » و كسر آن ، مبتدا و خبر آن
« لِلَّهِ »
است .
« مَنِ اسْتَطاعَ »
بدل است براى
« النَّاسِ » ؛
بدل بعض از كلّ .
تفسير
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبارَكاً وَ هُدىً لِلْعالَمِينَ .
پيشتر در هنگام تفسير آيهء 142 از سورهء بقره و آيات پس از آن ، در آنچه يهود دربارهء تغيير قبله از بيت المقدّس به سوى كعبه مىگفتند ، به تفصيل سخن گفته شد . اين آيه با آيات سورهء بقره ، بهويژه اين جمله از سخنان سفيهان در آنجا :
« ما وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ ؛
چهچيز آنان را از قبلهشان روگردان ساخته است » ، ارتباط دارد .
اين سخن خداوند متعال :
« إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ »
دلالت بر اين موضوع ندارد كه نخستين خانه در روى زمين ، كعبه بوده ، بلكه ظاهر معناى آن ، اين است كه نخستين