بىترديد ، مفسّران از آن جهت اين مثال را بعيد دانستهاند كه كاشتن چنين دانهاى را با چنان محصول ، با كشاورزى دوران خود مقايسه كردهاند ، دورانى كه ابزار كشاورزى در آن به گاو و الاغ و بيل و كلنگ منحصر مىشد و اگر آنان در عصر حاضر بودند ، هرگز دربارهء مثال خدا دچار شگفتى نمىشدند ؛ چراكه امروز علم در هر چيزى اثر خود را گذاشته و ابزارش را در كشاورزى و در تمام پديدههاى زندگى به كار گرفته است .
وانگهى ، عطاى پروردگار تمام شدنى و قابلشمارش نيست . او بر هريك از بندگانش كه بخواهد تنگ نمىگيرد . بنابراين ، حتّى « هفتصد » برابر نيز حدّ بالاى بخشش خداوند نمىباشد و از همين جهت است كه فرمود :
وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ .
البته همانگونه كه تا « هفتصد » برابر قابلافزايش است ، قابل نقصان نيز مىباشد و اين امر ، به حالت بخششكننده و به مورد بخشش بستگى دارد .
چهبسا اجر و ثواب بخشش يك درهم از سوى فردى كه به آن نياز دارد ، بيشتر از اجر هزار درهمى باشد كه ثروتمندى به آن نياز ندارد مىبخشد . همچنين ، يك درهم كه در راه اعتلاى حق و تربيت انسانها براساس دين و اخلاق و نيز در راه خوشبخت كردن مردم و رهايى آنان از چنگال ستم و فقر بخشيده مىشود و اثر و منفعت آن مدتها باقى مىماند ، به مراتب بهتر از هزاران درهمى است كه آنها را به كسى مىدهند كه وى اين درهمها را براى آسايش پسران و ازدواج دختران خود خرج مىكند .
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لا يُتْبِعُونَ ما أَنْفَقُوا مَنًّا وَ لا أَذىً لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ .
منّت در لغت ، چند معنا دارد :
اوّل ، نعمت دادن . گفته مىشود : « أنعم الله عليك ؛ خداوند منّت گذاشت بر تو » . و نيز گفته مىشود : « اللّه المنّان ؛ خداى نعمتدهنده » .
دوم ، قطع . خداوند فرمود :
« وَ إِنَّ لَكَ لَأَجْراً غَيْرَ مَمْنُونٍ ؛
« 1 » پاداش غير مقطوع براى تو است » .
هامش
( 1 ) . قلم ( 68 ) آيهء 3 .