حكم خود را دربارهء شراب و قمار و نيز دربارهء اموالمان كه شايسته است از آن بر اساس مصلحت خود صدقه دهيم بيان مىكند ، چراكه او دستور نمىدهد مگر به چيزى كه در آن ، مصلحت دنيوى و اخروى باشد و نهى نمىكند از چيزى مگر آنكه در آن ، مفسدهء دنيوى و اخروى باشد و برماست كه دربارهء اين حقيقت بينديشيم و آن را رعايت كنيم و معصيت خدا را در هيچ يك از اوامر و نواهىاش مرتكب نشويم .
مقصود از سخن خداى تعالى :
« لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ »
آن است كه براى هر دو باهم كار كنيم ، نه اينكه يكى را بگيريم و ديگرى را رها سازيم .
وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْيَتامى .
اهل جاهليّت عادت داشتند كه از اموال يتيمان استفاده كنند و چهبسا مردى با دختر يتيمى ازدواج مىكرد و يا او را به همسرى پسرش در مىآورد تا به مال وى دست يابد . پس از اسلام ، خداوند اين آيه را بر پيامبرش نازل كرد :
« إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً »
« 1 » و نيز اين آيه را :
« وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ » .
« 2 » در اين هنگام بود كه مردم از آميزش با يتيمان و ادارهء امور آنان خوددارى كردند و درنتيجه ، كارهاى آنها مختل و زندگى ايشان نابسامان گرديد .
برخى از مسلمانان در اين باره پرسيدند . ازاينرو ، از سوى خداوند ، اين پاسخ آمد :
« قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَيْرٌ »
كه معنايش اين است : اگر قصد شما از تربيت ، تهذيب و ادارهء امور مالى يتيمان ، اصلاح حال آنان باشد ، آميزش با آنها و ادارهء اموالشان را بر خود حرام نكنيد ، بلكه در اين كار براى شما پاداش خواهد بود و آنچه حرام است ، همانا استثمار و خوردن مالهاى آنان از راه باطل است .
وَ إِنْ تُخالِطُوهُمْ فَإِخْوانُكُمْ .
گروهى از مفسّران گفتهاند : اين آيه نوعى مجوّز است براى كسىكه سرپرستى يتيم را به عهده مىگيرد تا در خوردنى و آشاميدنى ، وى را با
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) آيهء 10 .
( 2 ) . انعام ( 6 ) آيهء 152 ؛ اسراء ( 17 ) آيهء 34 .