وَ لَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً .
يعنى اگر مشركانى كه بر خود ستم كردهاند ، مىدانستند كه در روز قيامت و روز جدايى حق از باطل ، هيچ كس غير از خداوند سلطهاى ندارد و تنها خداوند است كه گناهكاران را عذاب مىكند و فرمانبرداران را پاداش مىدهد ، يقين پيدا مىكردند كه تنها خداوند به امور آخرت مىپردازد و آن جهان را اداره مىكند . بنابراين ، جواب « لو » محذوف است و سياق كلام بر آن دلالت دارد .
إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَ رَأَوُا الْعَذابَ وَ تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ .
سخن همچنان دربارهء كسانى است كه براى خدا شريكان و همتايانى قرار مىدهند . آنان عبارتند از : مرئوسان و پيروان ، و همتايان عبارتند از : سران و پيروىشدگان . فرداى قيامت ، هنگامى كه پرده كنار رود [ و حقايق آشكار شود ] رئيس از مرئوس و پيروى شده از پيرو بيزارى مىجويد ؛ زيرا عذاب ، شديد است و ارتباطها و پيوندهاى ميان افراد گسسته مىگردد . صاحب مجمع البيان گفته است : « تمام عوامل ارتباط ميان افراد از قبيل دوستى ، خويشاوندى ، مقام و عهد و پيمان و ديگر عواملى كه مردم در دنيا به سود خود از آن بهره مىجستند ، از بين مىروند و اين ، آخرين درجهء نااميدى است » .
اين آيه ، نظير آيهء 37 سورهء اعراف است كه مىگويد : « هر امّتى كه به آتش داخل شود ، امّت همكيش خود را لعنت كند . تا چون همگى در آنجا گرد آيند ، گروههايى كه پيرو بودهاند ، دربارهء گروههايى كه پيشوا بودهاند گويند : پروردگارا ، اينان ما را گمراه كردند ، دوچندان در آتش عذابشان كن . گويد : عذاب همه دوچندان است ، ولى شما نمىدانيد » .
وَ قالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَما تَبَرَّؤُا مِنَّا .
در قيامت هر گناهكارى آرزو مىكند كه به دنيا برگردد و كارهاى بدى را كه انجام داده است جبران كند ، بهويژه پيروان ستمكاران و گمراهكنندگان كه مىخواهند برگردند تا از آنان بيزارى جويند ، درحالىكه اين آرزو بسيار بعيد و حسرتى است كه جان را مىسوزاند