است كه كرهء زمين به شرق و غرب تقسيم مىشود و نه به اين شرق و غرب و جنوب و شمال .
ثمّ : در آيه به معناى « هناك » ( آنجا ) ست .
القنوت : در اصل به معناى دوام است سپس به معناى اطاعت و فرمانبردارى به كار رفته و همين معناى اخير در اينجا مراد است .
تفسير
وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ .
يعنى زمين ، جهتها و تمام اشيا از آن خداوند است . بنابراين ، هرجا كه خدا را عبادت كنيد و به سوى هرمكانى كه به قصد عبادت روى آوريد ، همانجا خداست و او از شما مىپذيرد . ازاينرو ، هر كس كه از عبادت خدا در داخل مساجد منع شود ، هرجا كه مىخواهد به عبادت بپردازد و به هرسوى كه مىخواهد روى آورد ؛ زيرا همهجاى زمين مسجد و همهء جهتها قبله است . برخى از مفسّران مىگويند : عموميّت در آيه تنها براى جهت است و نه براى مكان ؛ چراكه خداوند مىگويد :
« لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ » ؛
ولى اين مفسّر از اين جمله غفلت كرده است :
« إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ » .
اين جمله علّت عموميّت جهت را بيان مىكند . روشن است كه عموميت علّت حكم ، مستلزم عموميت خود حكم است ؛ زيرا بديهى است كه معلول تابع علّت و مسبّب تابع سبب مىباشد ؛ به بيانى ديگر وقتى كه همهء جهات و اماكن از آن خدا باشد ، عبادت او در هرمكان و روى آوردن به منظور عبادت به تمام جهات درست خواهد بود .
سؤال : ظاهر اين آيه نشان مىدهد كه فرد مكلّف در هنگام نماز مخيّر است ميان تمام جهتها [ يعنى به هرجهت كه نمازش را به جاى آورد درست است ] و لازم نيست كه حتما رو به كعبه نماز بخواند . با اينكه مىدانيم ، اين معنا خلاف اجماع مسلمانان است ؟