فصل سوم در بعض مراتب صبر كه مخصوص به اهل سلوك و كُمَّل اولياء است
رُوِيَ أنَّ شَابّاً مِنَ الْمُحِبّينَ سَأل الشِّبْلي عَنِ الصَّبْرِ ، فَقالَ : أيُّ الصَّبْرِ أَشَدُّ ؟
فَقالَ : الْصَّبرُ للَّهِ . فَقالَ : لا . فَقال : الْصَّبْرُ بِاللَّه . فَقال : لا . فَقال : الْصَّبْرُ عَلى اللَّه . فَقالَ :
لا . فَقالَ : الْصَّبْرُ فِي اللَّه . فَقالَ : لا . فَقالَ : الْصَّبْرُ مَعَ اللَّه . فَقالَ : لا . فَقالَ : وَيْحَكَ فَأيٌّ ؟ فَقالَ : الْصَّبْرُ عَنِ اللَّه . فَشَهِقَ الشِّبْلي ، فَخَرَّ مَغْشيّاً عَلَيْه « 1 » .
بر ما است كه بهطور اجمال اين مراتب را كه در اين عبارت است ، شرح كنيم :
أمّا صبر للَّه ، از مقامات نازله سالكين است كه از خود و آمال نفسانيه منسلخ شدند و مهاجرت الى اللَّه كردند . پس در اين انسلاخ هر چه بكنند ، براى حق است ؛ نه براى خود ، و مادامى كه انسان در جلباب نفسانيت و حجاب خودى است ، تمام حركات و سكنات و مناسك و عباداتش براى خود است ؛ حق تعالى و توحيد و اطاعت او را هم براى خود مىخواهد ، و مادامى كه انسان در بيت نفس است و قدمش قدم سير به باطن خود است ، مهاجر الى اللَّه نيست و مسافر و سالك نيست ؛ مانند سير در بلد مىماند كه هر چه از گوشهء بلد به گوشهء ديگر سير شود ، سفر محقق نشود .
پس تا خروج از بيت نفس و بيرون رفتن از انانيت نباشد ، سفر الى اللَّه و هجرت به سوى او محقق نشود ، و پيش اهل معرفت ، تمام رياضاتش رياضت
هامش
( 1 ) - الرسالة القشيرية ، ص 288 ؛ إحياء علوم الدين ، ج 4 ، ص 118 ، فصل في بيان دواءِ الصبر و ما يستعان به عليه ؛ شرح منازل السائرين ، ملّا عبدالرزّاق كاشانى ، ص 202 - 203 ، باب الصبر .