است ، چنانچه گفتهاند :
ويحسُنُ إظهارُ التجلُّدِ لِلعدى * ويقبُحُ إلّا « 1 » العجزَ عند الأحبَّة « 2 »
و نيز تجلُّد ، خودنمايى و اظهار وجود است ، و اين نزد اهل معرفت از بزرگترين جنايات است « 3 » .
و از براى صبر در مصيبات ، سيصد درجه ثواب است كه ميان هر درجه تا درجه [ اى ] مانند فاصلهء بين آسمان و زمين است .
دوم ، صبر در اطاعت است كه انسان در فرمانبرىِ حق تعالى خوددار باشد ، و نفس امّاره عنان از دست انسان نگيرد ، و افسارگسيختگى نكند .
و بهطور كلى افسارگسيختگى در دو مقام اتفاق افتد كه صبر در يكى از آنها از ديگرى بسيار مشكلتر است :
مقام اوّل كه صبر در آن آسان است ، افسارگسيختگى در ترك طاعات است ، و صبر در اين مرحله ، مقاومت با نفس و شيطان كردن و اتيانكردن دستورات الهيه است با حدود شرعيه و شرايط و آداب قلبيه كه اتيان به اين شرايط و قيام به اين آداب از مشكلات است ، و ما در رسالهء آداب الصلاة شمّه [ اى ] از آداب و شرايط مطلق عبادات و خصوص نماز را بيان كرديم « 4 » .
مقام دوم كه مشكلتر است صبر در آن ، افسارگسيختگى پس از اتيان عمل و
هامش
( 1 ) - در بعضى مصادر « غير » آمده است .
( 2 ) - « اظهار توانمندى نمودن ، نزد دشمنان نيكو است . ولى پيش دوستان غير از عجز چيزى نيكو نمىباشد » . ( ديوان ابن الفارض ، ص 68 ؛ مشارق الدرارى ، ص 223 )
( 3 ) - ر . ك : مشارق الدرارى ، ص 223 ؛ شرح منازل السائرين ، ملّا عبدالرزّاق كاشانى ، ص 198 .
( 4 ) - آداب الصلاة ، امام خمينى قدس سره ، ص 32 .