و از حضرت اميرالمؤمنين در نهج البلاغه منقول است كه « خير نيست در سكوت از كلمات حكمتآميز ؛ چنانچه خير نيست در سخنان از روى جهالت » « 1 » .
و فرموده : « كسى كه كلامش زياد شد ، خطايش زياد شود ، و كسى كه خطايش زياد شد ، حيايش كم مىشود ، و كسى كه حيايش كم شد ، وَرَعش كم مىشود ، و كسى كه وَرَعش كم شد ، قلبش مىميرد ، و كسى كه قلبش مرد ، داخل آتش مىشود » « 2 » .
و هم از آن حضرت منقول است كه « زبان ، سَبُع درنده است ، اگر بازدارى او را مىدرد » « 3 » .
و فرمود : « وقتى كه عقل كامل شود كلام كم شود » « 4 » .
و در وصاياى آن جناب به فرزندش محمّد بن حَنفيه است كه « خلق نكرده خداوند - عزَّ وجلّ - چيزى را نيكوتر از كلام ، و نه چيزى را زشتتر از كلام . به واسطه كلام سفيد شود روها ، و به واسطه كلام سياه شود روها . بدانكه كلام در
هامش
( 1 ) - متن حديث ، اين است : « لا خَيْرَ فِي الصَّمْتِ عَنِ الحُكْمِ كَما أنَّهُ لا خَيْرَ فِي القَوْلِ بِالجَهْلِ » . ( نهج البلاغة ، ص 502 ، حكمت 182 )
( 2 ) - متن فرمايش على عليه السلام اين چنين است : « مَنْ كَثُرَ كَلامُهُ كَثُرَ خَطَؤُهُ ، وَمَنْ كَثُرَ خَطَؤُهُ قَلَّ حَياؤُهُ ، وَمَنْ قَلَّ حَياؤُهُ قَلَّ وَرَعُهُ ، وَمَنْ قَلَّ وَرَعُهُ ماتَ قَلْبُهُ ، وَمَنْ ماتَ قَلْبُهُ دَخَلَ النّارَ » . ( نهج البلاغة ، ص 536 ، حكمت 349 )
( 3 ) - متن حديث علوى ، اين است : « اللِّسانُ سَبُعٌ عَقُورٌ ، إنْ خُلِّيَ عَنْهُ عَقَرَ » . ( نهج البلاغة ، ص 478 ، حكمت 60 )
( 4 ) - متن حديث ، چنين است : « إذا تَمَّ العَقْلُ نَقَصَ الكَلامُ » . ( نهج البلاغة ، ص 480 ، حكمت 71 )