- عليه السلام - وقتى مىخواست از حضرت موسى - عليه السلام - مفارقت كند ، آخر كلامش اين بود كه : « سرزنش و تعيير مكن البته كسى را به گناهى ، و محبوبترين امور نزد خداى تعالى سه چيز است : ميانهروى و اقتصاد در وقتِ بىنيازى و دستبازى ، و ديگر : عفو و بخشش در حال قدرت ، و سوم : رفق و مدارا با بندگان خدا ، و هيچكس رفق نكند با كسى در دنيا مگر آنكه مرافقت كند خداى تعالى با او در آخرت ، و رأس حكمت ، ترس از خداى عزّ وجلّ است » « 1 » .
و در باب ارتياض نفس و سلوك راه حق نيز رفق و مدارا با نَفس ، از مهمّات بهشمار مىرود ، و چه بسا كه سختگيرى بر نفس ، خصوصاً در اوائل امر و خصوصاً براى جوانها ، اسباب تنفّر نفس از ارتياض و سلوك شود ، و از زير بار حق فرار كند .
و خيلى اتفاق افتاده كه جوانهاى نورس بعد از چندى اشتغال شديد و مواظبت كامل در مستحبّات ، به كلّى منحرف شدند و لايبالى به دين گرديدند ، و در روايات شريفه اشارهء به بسيارى از اين امور كه مذكور شد هست « 2 » ، و پس از اين انْ شاءَ اللَّه بعضى از آنها را مذكور مىداريم .
هامش
( 1 ) - متن اين حديث كه از امام سجّاد عليه السلام نقل شده ، چنين است :
« كانَ آخِرُ ما أوْصى بِهِ الخِضْرُ مُوسى بْنَ عِمْرانَ عليه السلام أنْ قالَ لَهُ : لا تُعَيِّرَنَّ أحَدَاً بِذَنْبٍ ، وَإنَّ أحَبَّ الامُورِ إلَى اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ ثَلاثَةٌ : القَصْدُ فِي الجِدَةِ ، وَالعَفْوُ فِي المَقْدِرَةِ ، وَالرِّفْقُ بِعِبادِ اللّهِ ، وَما رَفَقَ أحَدٌ بِأحَدٍ فِي الدُّنْيا إلَّارَفَقَ اللّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهِ يَوْمَ القِيَامَةِ ، وَرَأْسُ الحِكْمَةِ مَخافَةُ اللّهِ تَبارَكَ وَتَعالى » . ( الخصال ، ج 1 ، ص 111 ، حديث 83 )
( 2 ) - ر . ك : الكافي ، ج 2 ، ص 86 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الاقتصاد في العبادة » .