تاريخ و ادب و فصاحت و بلاغت به قرآن شريف نظر مكن كه اين صورت ، خود حجابى است بس ضخيم .
قرآن كتاب رشد معنوى و تعاليم الهيه مربوط به مقاصد اهل دنيا نيست . تمام مقاصد دنياوى مقاصد حيوانى است ، و انسان در تعقيب هر مقصدى كه به دنيا نتيجهاش برگردد ، برود ، از افق حيوانى خارج نشده ، بلكه مادامى كه در بند مقاصد شهوات و لذّات است - چه دنياوى و چه اخروى - در افق حيوانيت است ، و به حسب بعض مراتب ، داخل آيه شريفه است كه مىفرمايد :
أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ
« 1 » .
آن آدمىزاده [ اى ] كه از تمام زحمات و رنجهاى انبياء و اولياء و تمام آيات الهيه و صحف سماويه و جميع اخبار و احاديث جز شهوت بطن و فرج ، چيزى نيافت ، و تمام مقاصد الهى و انبياء عظام را براى لذّات بطن و فرج دانست ، و تمام عبادات و تحصيل علوم و معارف را وسيلهء رسيدن به آن لذّات قرار داد ، آن انعامى است كه بىخود به خود گمان آدمزاده برده ، آدمزاده بايد معلَّم به تعليم اسماء باشد . حق تعالى خاصيت و فضيلت آدم را به تعليم اسماء قرار داد و او را به همه موجودات به خاصيت علم و معارف تفضيل داده ، و الّا ملاذّ بطن و فرجى و مقاصد حيوانى و خواص و آثار آن موجب فضيلتى نيست .
هامش
( 1 ) - « . . . آنان همانند چهارپايانند » . ( الأعراف ( 7 ) : 179 )