و در تفسير قول خداى تعالى :
إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ
« 1 » ، از حضرت صادق - سلام اللَّه عليه - در كافى شريف نقل شده كه فرمود : « قلب سليم آن است كه ملاقات كند پروردگار خود را در صورتى كه در آن احدى نباشد غير از خدا » « 2 » .
و نيز از حضرت صادق عليه السلام نقل شده كه : « قلب سليم آن است كه سالم باشد از محبت دنيا » « 3 » ، و چون حقيقت دنيا ، عبارت از ما سوى اللَّه است ، از اين جهت ، اين معنا در احدى پيدا نشود ، مگر ولىّ كامل .
و تفسير اين آيه شريفه به هر دو وجه با آيه شريفه سورهء « قدر » به يك معنا برگردد و متوافق شود .
و از آنچه مذكور شد ، « حمق » نيز معلوم شود كه از جنود جهل و ابليس است و از لوازم فطرت محجوبه است ، و فطرت چون محتجب شود ، از ادراك حق و روحانيّات كه جنود الهيهاند ، بازماند و به دنيا و خود متوجه شود و در حجاب انّيت و انانيت - آن هم انّيت دنياويه كه آن نيز به حقيقت خود او نيست - از تمام مراتب معنويات و جميع معارف الهيه بازماند ، و اين بالاترين مراتب « حمق » است كه كسى از خود و روحانيت خود نيز محجوب باشد « نعوذ باللَّه منه » .
هامش
( 1 ) - « مگر آن كسى كه با قلب سالم ، نزد خدا بيايد » . ( الشعراء ( 26 ) : 89 )
( 2 ) - متن حديث چنين است : « الْقَلْبُ السَّلِيمُ الَّذِي يَلْقى رَبَّهُ ، وَلَيْسَ فِيهِ أحَدٌ سِواهُ » . ( الكافي ، ج 2 ، ص 16 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الإخلاص » ، حديث 5 )
( 3 ) - متن اين روايت چنين است : « هُوَ الْقَلْبُ الَّذِي سَلِمَ مِنْ حُبِّ الدُّنْيا » . ( مجمع البيان ، ج 7 ، ص 305 ؛ تفسير نور الثقلين ، ج 4 ، ص 58 ، حديث 50 )