توحيد است و محفوف و محدود به آن است ، و شايد به حسب اختلاف درجات هر يك از دو معنا درست باشد .
و هم در مستدرك از ابوذر - رحمه اللَّه - روايت نموده :
قالَ : قالَ رَسُولُ اللَّهِ صلّى اللَّه عليه وآله : « يا أباذَرّ ! إنْ سَرَّكَ أنْ تَكُونَ أقْوَى النّاسِ ، فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ » « 1 » الحديث .
وَفِيْهِ عَنِ النَّبِيِّ - صلّى اللَّه عليه وآله - قالَ : « مَنْ أحَبَّ أنْ يَكُونَ أتْقَى النّاسِ فَلْيَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ » « 2 » .
وَفِيْهِ : « وَسَألَ النَّبِيُّ - صلّى اللَّه عليه وآله - جَبْرَئِيلَ عَنْ تَفْسيرِ التَّوَكُّلِ فَقالَ : الْيَأْسُ مِنَ الْمَخْلُوقينَ ، وَأنْ يَعْلَمَ أنَّ الْمَخْلُوقَ لا يَضُرُّ وَلا يَنْفَعُ وَلا يُعْطِي وَلا يَمْنَعُ » « 3 » .
و اين تفسير به يكى از لوازم ذهنى توكّل است كه از مقدمات حصول آن نيز هست خارجاً ؛ به اين معنا كه انسان تا ترك توجه به مخلوق نكند و سفر از منزل طبيعت و كثرت نكند ، توجه به حق در قلبش محكم نشود و به منزل روحانيت و وحدت و اصل نشود .
هامش
( 1 ) - پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمودند : « اى اباذر اگر خوش دارى كه قوىترين مردم باشى ، پس بر خدا توكّل كن » . ( مستدرك الوسائل ، ج 11 ، ص 216 ، « كتاب الجهاد » ، « أبواب جهاد النفس » ، باب 11 ، حديث 3 )
( 2 ) - در كتاب مستدرك الوسائل از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل شده كه فرمودند : « كسى كه دوست دارد پرهيزكارترين مردم باشد ، مىبايست كه بر خدا توكّل كند » . ( مستدرك الوسائل ، ج 11 ، ص 217 ، « كتاب الجهاد » ، « أبواب جهاد النفس » ، باب 11 ، حديث 6 )
( 3 ) - پيامبر صلى الله عليه و آله از جبرئيل از تفسير توكّل پرسش كردند ، پس جبرئيل گفت : [ توكّل ] يأس از آفريدگان است ، و اينكه انسان بداند كه مخلوق نه ضررى مىرساند و نه نفعى ، و نه عطا مىكند و مىبخشد و نه منع مىكند و محروم مىدارد » . ( مستدرك الوسائل ، ج 11 ، ص 218 ، « كتاب الجهاد » ، « أبواب جهاد النفس » ، باب 11 ، حديث 13 )