خدمت يا عبادتى است ؛ همه نعمتهاى ابتدايى است « 1 » و تماماً رحمتهاى اقتراحى است .
در هزار و چند صد سال قبل براى ما مثل قرآن شريفى - كه حاوى آخرين مراتب معارف الهيه و كفيل عالىترين سعادات دينيه و دنياويه است - فرو فرستاده به دست پيغمبرى چون رسول ختمى كه اكرم مخلوقات و اعظم و اقرب موجودات است به وسيلهء جبرئيل امين كه افضل ملائكة اللَّه است . اينها همه ، كرامت اين انسان است .
آيا با كدام سابقهء خدمت ، و مزد و اجرِ كدام عبادت و اطاعت است اين نعمتها و رحمتها ؟ كور باد چشمى و قلبى كه اين همه نعمت را مىيابد و مىبيند و در دل خود يأس و نوميدى راه مىدهد !
اى بيچاره انسان ! جهنّم و عذابهاى گوناگون عالم ملكوت و قيامت ، صورتهاى عمل و اخلاق خود توست . تو به دست خود ، خويشتن را دچار ذلّت و زحمت كردى و مىكنى . تو با پاى خود به جهنّم مىروى و به عمل خود ، جهنّم درست مىكنى . جهنم نيست جز باطن عملهاى ناهنجار تو .
ظلمتها و وحشتهاى برزخ و قبر و قيامت نيست جز ظلّ ظلمانى اخلاق فاسده و عقايد باطلهء بنى الانسان ؛
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ
« 2 » .
هامش
( 1 ) - اقتباس است از اين فرمايش امام سجّاد عليّ بن الحسين عليهما السلام : « وَإذ كُلُّ نِعَمِكَ ابْتِداءٌ » . ( صحيفهء كامله سجّاديه ، ص 66 ، الدعاء في الاعتراف و طلب التوبة إلى اللَّه )
( 2 ) - « هر كس به اندازهء مثقال ذرّهاى كار خير انجام دهد ، آن را مىبيند . و اگر ذرّهاى كار شرّ انجام دهد ، آن را مىبيند » . ( الزلزلة ( 99 ) : 7 - 8 )