اينان در امور آخرت تهاون و تنبلى كنند و اسمش را رجاء واثق گذارند و صورت اتكاءِ به عظمت حق به آن دهند ، ولى در امور دنياوى ، با كمال حرص و عجله ، مشغول به جمع و ضبطند ؛ گويى خداى تعالى فقط در آخرت و راجع به امور آخرتى بزرگ است و در امور دنيايى بزرگى ندارد .
اينان در امور دنياوى كاملًا اعتماد به نفس و خلق دارند و از حق كاملًا غافلند ، حتى اسمش را نيز نبرند ، و در امور آخرتى گويند : توكل به خدا داريم ؛ اين نيست مگر غرور .
بالجمله ، صاحبان رجاء ، از عمل بازنمىمانند ، بلكه جدّيت آنها بيش از ديگران است ، ولى اعتماد آنها به عمل خود نيست ، بلكه اعتماد آنها ، در عين عمل كردن ، به حق است ؛ زيرا كه هم قصور خود را مىبينند و هم سعهء رحمت را . مغرورين ، اشخاصى را مانند كه در ايّام بذرافكندن و تخمافشاندن و به عمل زراعت مشغول شدن ، مشغول لهو و لعب شوند و با تنبلى سربَرند و بگويند :
خدا بزرگ است ؛ بىبذر نيز مىتواند بدهد .
راجين ، به زارعى مانند كه در موقع خود ، قيام به عمل رعيتى كند و در موقع خود ، بذرافشانى كند و آبيارى نمايد ، ولى تنميه و توليد آن را از حق بخواهد و ظهور ثمره و پيدايش نتيجه را از حق و قدرت او بداند . دنيا مزرعهء آخرت است ؛ چنانچه اين مطلب ، مبرهن « 1 » و از رسول ختمى - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - نيز روايت است « 2 » .
هامش
( 1 ) - الحكمة المتعالية ، ج 9 ، ص 121 و 290 .
( 2 ) - متن روايت نبوى اين است : « الدُّنْيا مَزْرَعَةُ الآخِرَة » . ( عوالي اللآلي ، ج 1 ، ص 267 ، حديث 66 )