نورانيت و تصديق فايده دارد ، بر دو نوع است : يكى اعمال قلبيه ، و ديگر اعمال قالبيه است .
و مراد از اعمال قلبيه در اين مقام ، اعمالى است كه فطرت را به حالت اوّليهء خود برگرداند و استرجاع روحانيت فطريه كند ، و عمدهء آن توبه است به شرايط باطنيه و ظاهريهء آن ، و ما حقيقت توبه و مُقوّمات و شرايط آن را در باب خود هم ، در اين رساله بيان مىكنيم ، ان شاء اللَّه ، و شرحى از آن را در كتاب شرح اربعين حديث مذكور داشتيم « 1 » .
و پس از آن ، اشتغال به تزكيه و تطهير قلب و تصفيه و تلخيص آن از غواشى طبيعيه - كه عمدهء آن حُبّ دنيا و خودخواهى و خودبينى و خودرأيى است - پيدا كند كه از مهمّات باب سلوك الى اللَّه است كه اهل مجاهده و سلوك ، به آن از هر چيز ، بيشتر اهميت دهند ، و در اين اوراق ، شمّه [ اى ] از هر يك مذكور خواهد شد در محل خود ، إن شاء اللَّه تعالى .
و اما عمل قالبى در اين مقام ، اعمالى است كه نفس را متذكّر احوال خود كند و از خواب گران و سكر طبيعت برانگيزد ، و آن ، اشتغال به اذكار وارده از اهلبيت وحى و طهارت است با شرايط آن - كه عمده ، حضور قلب است - به مقصد تذكّر نفس و بيدار نمودن آن ، در اوقاتى كه اشتغال نفس به كثرت و دنيا كمتر باشد ؛ مثل اواخر شب و بينالطلوعين .
در كافى شريف روايت كند كه خداى تعالى به عيسى فرمود : « اى عيسى ! نرم كن براى من قلبت را و بسيار ياد من كن در خلوتها ، و خشنودى من در آن است كه در دعا تَبَصْبُصْ كنى ؛ يعنى از روى خوف و رجا و ذلّت و خوارى به من
هامش
( 1 ) - شرح چهل حديث ( اربعين حديث ) ، امام خمينى قدس سره ، ذيل حديث هفدهم .