مناسك و عبادات قيام مىكنند ، بايد از خود مراقبت كامل كنند ؛ كه نتيجه مطلوبه حاصل نشود مگر به اتصاف به تواضع و اجتناب از تكبّر .
ما با آنان كه علم و عمل را براى دنيا طلب مىكنند ، اكنون حرفى نداريم - حساب آنان با خداى جبّار است - ، لكن آنهائى كه مدَّعى آن هستند كه خداطلب و حق جو هستند ، بايد از اين حديث حساب كار خود را بكنند . و آن گاه اين حديث محك باشد از براى آنان كه نفس أمّاره را به آن امتحان كنند ؛ اگر باز در دل تكبّر دارند و در عمل متكبّر هستند ، بفهمند اعمالشان و علومشان نيز براى خدا نيست ، بلكه براى نفس أمّاره است ؛ زيرا كه اگر براى تقرّب به خدا بود ، بايد به تواضع متّصف شوند كه از همه چيز ، انسان را به خدا نزديكتر مىكند .
و در كافى شريف نقل كند كه : « عيسى بن مريم به حَواريّين گفت : من حاجتى به شماها دارم آن را برآوريد . گفتند : حاجتت روا است اى روح اللَّه ! پس برخاست و پاهاى آنها را شست و شو داد . گفتند : ما سزاوارتر بوديم در اين كار از تو . فرمود : سزاوارترين مردم به خدمت نمودن به خلق ، عالِم است . و من براى شما اين گونه تواضع كردم كه شما نيز براى مردم بعد از من اين گونه تواضع كنيد . و آن گاه عيسى گفت : به تواضع تعمير مىشود حكمت ، نه به تكبُّر . چنان كه در زمينِ نرم زراعت مىرويد ، نه در كوهستان » . « 1 »
هامش
( 1 ) - متن حديث ، اين است :
« قالَ عِيسى ابْنُ مَرْيَمَ - عَلَيْهِ السَّلامُ - : يا مَعْشَرَ الْحَواريِّينَ لِي إلَيْكُمْ حاجَةٌ اقْضُوها لِي . قالُوا : قُضِيَتْ حاجَتُكَ يا رُوحَ اللَّهِ ، فَقامَ فَغَسَّلَ أقْدامَهُمْ . فَقالُوا : كُنّا نَحْنُ أحَقَّ بِهذا يا رُوحَ اللَّهِ .
فَقالَ : إنَّ أحَقَّ النّاسِ بِالخِدْمَةِ الْعالِمُ . إنَّما تَواضَعْتُ هكَذا لِكَيْما تَتَواضَعُوا بَعْدِي فِي النّاسِ كَتَواضُعِي لَكُمْ . ثُمَّ قالَ عِيسى - عَلَيْهِ السَّلامُ - : بِالتَّواضُعِ تُعْمَرُ الْحِكْمَةُ لا بِالتَّكَبُّرِ ، وَ كَذلِكَ فِي السَّهْلِ يَنْبُتُ الزَّرْعُ لا فِي الْجَبَلِ » .
( اصول كافي ، ج 1 ، ص 29 ، كتاب فضل العلم ، باب صفة العلماء ، ح 6 ) .