مردم بكارند و رشد دهند . پس با تواضع بايد دلهاى سخت را نرم كنند ، پس بذرافشانى كنند و نتيجه بگيرند . و اين هر دو مطلب درست است ، هم دستور اصلاح نفس است و هم دستور اصلاح غير است .
پس آنان كه به مسند ارشاد خلق نشستند و خود را راهنماى طريق سعادت معرّفى مىكنند ، بايد با اين صفتِ شريفْ خلق را دعوت كنند ، و سيره انبياء و اولياء - عليهم السلام - را در نظر داشته باشند كه با آن همه مقامات ، چطور سلوك با خلق خدا مىكردند ، و دلهاى آنها را با چه اخلاق كريمه نرم و خاضع مىكردند !
تا نورانيّت و صفا و محبّت و تواضع در قلب عالِم و مرشد نباشد ، نمىتواند به ارشاد خلق و تعليم مردم قيام كند ، و نمىتواند تخم معارف و حِكَم را در قلوب مردم بنشاند .
و در كافى از حضرت صادق - عليه السلام - نقل كند كه فرمود : « طلب كنيد علم را ، و زينت پيدا كنيد با علم به بردبارى و وقار ، و تواضع كنيد براى كسى كه به او علم مىآموزيد و از او علم مىآموزيد ، و نباشيد علماء جبّار كه باطلتان حقِّتان را از بين ببرَد » . « 1 »
آرى ، با اخلاق ناهنجار و صفات ذميمه ، حق نيز از ميان مىرود . و اگر عالِمْ جبّار و متكبّر شد ، خاصيت علمش باطل مىشود ، و اين بزرگتر خيانت است به علم و معارف كه مردم را از حق و حقيقت منصرف مىكند . و چون عالم ، به وظيفه علم - كه اخلاق حسنه است - رفتار نكرد ، دين و علم از نظر مردم مىافتد ،
هامش
( 1 ) - متن فرمايش امام صادق - عليه السلام - چنين است :
« اطْلُبُوا العِلْمَ وَ تَزَيَّنُوا مَعَهُ بِالحِلْمِ وَ الوَقارِ ، وَ تَواضَعُوا لِمَنْ تُعَلِّمُونَهُ العِلْمَ ، وَ تواضَعُوا لِمَنْ طَلَبْتُمْ مِنْهُ العِلْمَ ، وَ لا تَكُونُوا عُلَماءَ جَبّارِينَ ، فَيَذْهَبَ باطِلُكُمْ بِحَقِّكُمْ » .
( اصول كافي ، ج 1 ، ص 28 ، كتاب فضل العلم ، باب صفة العلماء ، ح 1 ) .