مراتب و درجاتى است بىشمار كه به حسب جزئيّات ، تحت احصاء و حصر نيايد . و ما به طور كلى اشاره [ اى ] به بعض مراتب آن به قدر مناسب با اين اوراق مىكنيم :
درجهء اوّل زهدِ عامه است . و آن عبارت است از اعراض از دنيا براى رسيدن به نعيم آخرت . و اين درجه ، در حقيقت كسبى است كه از روى ايمان به بعض منازل آخرت پيدا شده است ، و صاحب اين مقام در اسارت شهوت است ، لكن به حكم عقل شهوات زايلهء حقيره را ترك مىكند براى رسيدن به لذّات باقيه شريفه . پس اين ترك شهوت براى شهوت است .
و از اين درجه محسوب است اعراض از دنيا براى خوف از عقاب عالم آخرت ، گرچه در اطلاق زهد بر اين ترك و اعراض از روى خوف مسامحه است . هر چند در روايت منقول از عيون اخبار الرضا « 1 » وارد است كه از حضرت صادق - سلام اللَّه عليه - سؤال شد از زاهد در دنيا ، فرمود : « كسى است كه ترك مىكند حلال آن را از ترس حساب آن ، و ترك مىكند حرامش را از ترس عقاب آن » . « 2 »
لكن بيانات آن سروران دين و مربّيان نفوس به حسب اختلاف ادراكات ، مختلف است ؛ يعنى براى هر كس به فراخور مقام و مرتبهاش ، مرتبهاى از مراتب
هامش
( 1 ) - عيون اخبار الرِّضا - عليه السلام - يكى از منابع حديثى اماميّه بوده ، و از تأليفات شيخ المحدِّثين محمّد بن عليّ بن بابويه قمى مشهور به شيخ صدوق ( متوفّاى سال 381 هجرى قمرى ) است . وى اين اثر ارزشمند را در احوال و احاديث امام عليّ بن موسى الرِّضا - عليهما السلام - در 139 باب تحرير و تنظيم كرده ، و آن را به وزير دانشمند صاحب بن عبَّاد ديلمى اهدا نموده است .
( الذريعة ، شيخ آغا بزرگ طهرانى ( ره ) ، ج 15 ، ص 375 ) .
( 2 ) - متن خبر چنين است : عن الصّادق - عليه السلام -
« أنّه سُئِلَ عن الزّاهد في الدُّنيا ؟ قالَ : الَّذِي يَتْرُكُ حَلالَها مَخافَةَ حِسابِهِ ، وَ يَتْرُكُ حَرامَها مَخافَةَ عِقابِهِ » .
( وسائل الشيعة ، ج 16 ، ص 16 ، باب 62 از أبواب جهاد النفس ، ح 16 ؛ عيون أخبار الرّضا ( عليه السلام ) ، شيخ صدوق ( ره ) ، ج 1 ، ص 243 ، ح 81 ) .