« فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ »
« 1 » . . . إلى آخره و در سوره حجر فرمايد :
« فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ »
« 2 » ، و اين موارد ، مورد عنايت خاص است .
بالجمله نسبت تعليم را به ربّ انسانِ كامل دادن ، بزرگتر عظمت است از براى حقيقت علم ، چنانچه واضح است .
و از آياتى كه غايت شرف علم و فضيلت آن را مدلّل كند ، آيه شريفه
« شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ »
« 3 » است كه شهادت اولو العلم را قرين با شهادت خود و ملائكه قرار داده ، و اصل قرين بودن گرچه فضيلت عظيمى است ، ولى در كيفيت شهادت نيز شايد قرين باشند ، و اين از غايت كمال و عظمت است ؛ زيرا كه شهادت حق - تعالى شأنه - فقط شهادت قولى نيست ، چنانچه شهادت ملائكه نيز شهادت قولى محض نيست ، بلكه اين شهادت ذاتى [ است ] كه نفس كمال وجود دليل بر وحدت است ، چنانچه در محل خود مقرر است . « 4 » و بنا بر اين براى اولو العلم نيز مقام صرافت وجود ثابت شده است ، و اين كمالى است كه فوقِ آن كمالى نيست .
و علم تأويل قرآن را به راسخين در علم اختصاص داده پس از ذات مقدّس خود ، چنانچه فرموده :
« وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ »
« 5 » الى غير ذلك از خواصى كه خداوند براى علم و فضايلى كه براى اهل علم مقرر
هامش
( 1 ) - نه سوگند به پروردگارت كه ايمان نياورند ، مگر آنكه تو را داور قرار دهند در نزاعى كه ميان آنهاست . . .
( نساء / 65 ) .
( 2 ) - به پروردگارت سوگند كه همه را بازخواست كنيم . ( حِجْر / 92 ) .
( 3 ) - خداوند حكم كرد ، و فرشتگان و صاحبان دانش ؛ كه هيچ معبودى جز او نيست . . . ( آل عمران / 18 ) .
( 4 ) - نگاه كنيد به : تفسير القرآن الكريم ، محيى الدين بن عربى ، ( اين تفسير در اصل همان تأويلات مولى عبد الرزّاق كاشانى است ) ، ج 1 ، ص 173 ؛ تفسير الصافي ، فيض كاشانى ( ره ) ، ج 1 ، ص 299 .
( 5 ) - تأويل قرآن را جز خدا ، و آنان كه در دانش قدم استوار دارند ، نمىدانند . ( آل عمران / 7 ) .