است ؛ به اين معنى كه اگر فطرت محتجب نشود ، و در غلاف طبيعت نرود ، متوجه به معرفت مطلقه شود ، و اگر محتجب شود ، به اندازه احتجاب از معرفت بازماند ، تا برسد به آنجا كه جهول مطلق شود .
فصل چهارم در ذكر شمّهء مختصرى در فضايل علم از طريق نقل
چه كه ذكر تمام آن از نطاق قدرت خارج و در تحت ميزان تحرير بدين مختصرات در نيايد ؛ زيرا كه قرآن كريم به طورى دربارهء شأن علم و علماء و متعلّمان ، اهتمام فرموده كه انسان را متحيّر كند كه به كدام يك از آيات شريفه تمسك كند . چنانچه در تشريف آدم - عليه السلام - فرمايد :
« وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها »
« 1 » . و تعليم اسماء را سبب تقدّم او بر صنوف ملائكة اللَّه قرار داد ، و فضل او را بر ملكوتيّين به دانش و تعلّم اسماء اثبات فرمود . و اگر چيزى در اين مقام از حقيقت علم بالاتر بود ، خداى تعالى به آن تعجيز مىفرمود ملائكه را ، و تفضيل مىداد ابو البشر را .
از اين جا معلوم شود كه علم به اسماء افضل همه فضايل است و البته اين علم ، علم به طرق استدلال و علم به مفاهيم و كليّات و اعتباريّات نيست ؛ زيرا كه در آن فضلى نيست كه حق تعالى آن را موجب فخر آدم و تشريف او قرار دهد .
پس مقصود ، علم به حقايق اسماء است ، و رؤيت فناء خلق در حق كه حقيقت اسميّت بدان متقوّم است ؛ در مقابل نظر ابليس كه نظر استقلال به طين آدم و نار خود بود ، و آن عين جهالت و ضلالت است . و اين امتياز آدم از ابليس دستور
هامش
( 1 ) - و همهء اسماء را خداوند به آدم تعليم داد . ( بقره / 31 ) .