بدان كه علاج اساسى نفس بايد در حال خاموشى اشتعال قوّه غضبيه باشد ؛ زيرا كه در حال اشتعال اين آتش هولناك سوزنده و فوران اين نائره كشنده ، خيلى مشكل است جلوگيرى از آن ، در اين هنگام اطبّاء نفوس نيز از علاج آن عاجزند ؛ زيرا كه هر چه به معالجه در اين وقت كوشند و به موعظت و نصيحت خيزند ، اشتعال اين جمرهء شيطانيّه « 1 » بيشتر شود . از اين جهت ، در اين حال بايد براى او تغيير حال ناگهانى پيش آورند ، و او را از اين حال منصرف كنند ، و صاحب جوشش غضب ، در اين هنگام بايد براى خود حال انصراف تهيه كند ، و وخامت عاقبت امر را متوجه شود اگر براى او شعورى و تميزى باقى مانده ، و بايد با تغيير حال نگذارد جوشش قلب زيادت شود و زبانه اين آتش مهلك افزون گردد . اگر ممكن شود ، خود را از بين آن معركه - كه اسباب غضب در آن تهيه شده - خارج و جان خود و ديگران را از خوف هلاكت نجات دهد ، و يا آن كه تغيير حالى دهد ؛ مثل آن كه اگر ايستاده است ، بنشيند و اگر نشسته است ، بخوابد يا به ذكر خداى تعالى مشغول شود ، و بعضى ذكر خدا را در اين وقت ، واجب دانستهاند . « 2 »
و در روايت كافى شريف نيز وارد است كه حضرت صادق - سلام اللَّه عليه - فرمود : « وحى فرستاد خداوند به سوى بعض انبياء خود كه : اى پسر آدم ! ياد كن مرا هنگام غضب خود تا ياد كنم تو را نزد غضب خودم ، پس هلاك نكنم تو را در جملهء آنان كه هلاك مىكنم . و اگر گرفتار ظلمى شدى ، راضى شو به يارى كردن
هامش
( 1 ) - اين تعبير متّخذ از حديث امام باقر ( عليه السلام ) است كه فرمودند :
« إنَّ هذا الغَضَبَ جَمْرَةٌ مِنَ الشَّيْطانِ »
اين غضب پارهاى از آتش است كه از شيطان مىباشد .
( اصول كافي ، ج 2 ، ص 231 ، كتاب الايمان و الكفر ، باب الغضب ، ح 12 ) .
( 2 ) - وسايل الشيعه ، ج 15 ، كتاب الجهاد ، ابواب جهاد النفس و ما يناسبها ، باب 54 ، ص 364 ، ( باب وجوب ذكر الله عند الغضب ) .