و جلوهء رحمانيّت و رحيميّت ذات مقدّسش به تمام ممكنات - خدمتگزار باشد يا عاصى ، سعيد باشد يا شقى ، مؤمن باشد يا كافر - مبسوط است . « 1 »
رحمانيّت مطلقه مر او را است كه قبل از پيدايش بشر تمام وسايل حيوة مُلكى و ملكوتى ، دنياوى و آخرتى او را فراهم فرموده ، موادّ عالم طبيعت و قواى ملكيّه و ملكوتيّه را خاضع اين انسان سركش قرار داده .
رحيميّت تامّهء كامله ، مخصوص ذات مقدّس است كه اين انسان را در عين اين كه از انْزَل موجودات طبيعيّه خلق فرموده ، و بذر وجود او را در مادّه كثيفهء اين عالم « 2 » - كه در صف نعال عوالم قرار گرفته - كشت فرموده ، او را لايق حركت به اوج كمال غير متناهى و وصول به مرتبه فناىِ مطلق قرار داده . « 3 »
اى انسان ضعيف بيچاره ! آن روزى كه در كتم عدم و چاه نيستى پنهان بودى ، و نه از تو و نه از پدران تو خبرى بود « نه از دُرد نشان بود و نه از دُرد نشان » « 4 » ،
« هَلْ أَتى عَلَى الْإِنْسانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئاً مَذْكُوراً »
« 5 » ؛ كدام قدرت كامله و رحمت واسعه تو را از آن ظلمت بىمنتهى نجات داد ، و كدام دست توانا به تو خلعت هستى و نعمت كمال و جمال عنايت فرمود ؟ !
هامش
( 1 ) - اقتباس از اين آيهء شريفه است كه :« وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ » .و رحمت من ، همه چيز را فرا گرفته است . ( اعراف / 156 ) .
( 2 ) - اشاره است به اين آيهء شريفه كه :« لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ ». ما آدمى را از گلِ خشك و از لَجن بويناك آفريديم . ( حجر / 26 ) .
( 3 ) - اشاره است به اين آيهء شريفه كه :« يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ » .اى انسان تو با تلاش و رنج به سوى پروردگارت مىروى ، و او را ملاقات خواهى كرد . ( انشقاق / 6 ) .
( 4 ) - اشاره است به اين بيت :بودم آن روز ، من از طايفهء دُرْدكشان * كه نه از تاك نشان بود و نه از تاك نشان( 5 ) - هر آينه بر انسان مدّتى از زمان گذشت ، و او چيزى در خورِ ذكر و ياد نبود . ( انسان / 1 ) .