اشارات « 1 » ، آن جا كه « مقامات عارفين » را گويد اين مقام باشد ؛ چنانچه محقق شهير خواجه نصير الدين طوسى - قدّس سرّه - تطبيق فرموده عبارت شيخ را به لازمه مقام رضا ، آن جا كه گويد :
« العارف هشّ بشّ بسّام يُبجّل الصغير من تواضعه كما يبجّل الكبير ، و ينبسط من الخامل مثل ما ينبسط من النبيه . و كيف لا يهشّ و هو فرحان بالحقّ و بكلّ شيء ؟ ! فإنّه يرى فيه الحقّ . و كيف لا يستوي و الجميع عنده سواسية ؟ ! أهل الرحمة قد شغلوا بالباطل »
« 2 » انتهى .
و محقق طوسى فرمايد :
« و هذان الوصفان أعني : الهشاشة العامّة ، و تسوية الخلق في النظر ، أثران لخُلق واحد يُسمّى بالرضا »
« 3 » انتهى .
گرچه از براى كلام شيخ معنى ديگرى است ، و آن اشاره به مقام فوق مقام رضا است كه مقام توحيد ذاتى يا فعلى است ، و اشتغال به ردّ و ايراد ، در اين مقامات مناسب اين رساله نيست ، و خودِ اشتغال به بحث « بازدارد پياده را ز سبيل » . « 4 »
هامش
( 1 ) - الإشارات و التنبيهات : از بهترين آثار فلسفى شيخ الرئيس أبو علي سينا مىباشد كه در دو بخش منطق و حكمت تنظيم شده ، و منطق آن را ده منهج و حكمت آن را ده نَمَط است كه دو نمط پايانى آن در عرفان مىباشد .
اين اثر فلسفى از حيث سلاست عبارات و استحكام أدلّه ، مورد عنايت حكماى بعد از وى بوده ، و بسيارى بر آن شرح نگاشته و حاشيه زدهاند ، كه از آن ميان شرح محقّق طوسى خواجه نصير الدّين ، از همه مشهورتر و مشحون به تحقيقات است ، وى در آن به اعتراضات فخر الدّين رازى بر متن اشارات پاسخ داده ، و نام شرح خود را « حلّ مشكلات الإشارات » نهاده است .
( 2 ) - شرح الإشارات و التنبيهات ، محقّق طوسي ( ره ) ، ج 3 ، ص 391 .
( 3 ) - همان مصدر ، همان صفحه .
( 4 ) - تمام اين مصرع كه از سعدى است ، چنين است :خواب نوشينِ بامداد رحيل * بازدارد پياده را ز سبيل( گلستان ، سعدي شيرازي ، ص 5 ، ديباچه گلستان ) .