آزادند كه درس بخوانند ، آزادند كه چه بكنند ، اين اسمش اختناق است ! آنها اختناق را مىگويند ؛ يعنى نمىگذاريد كه زنها به طورى عمل كنند كه ملت را فلج كنند . يك قشر جوان ، ملت را به واسطهء آن بىبند و بارى كه داشتند ، فلج مىكردند ؛ يعنى از كار مىانداختند . هيچ كس دنبال اين نبود كه يك فعاليت چشمگيرى بكند ، يك فعاليت اجتماعى بكند . همه دنبال اين بودند كه صبح كه پا مىشدند كه كجا بروند تفريح بكنند ، كجا بروند فرض كنيد چه بكنند . بازارتان را نگاه كنيد ! خيابانهاتان را نگاه كنيد ! حالا وقتى كه مىخواهند تكذيب كنند از ايران ، مىگويند كه در آنجا محل تفريح پيدا نمىشود - آن تفريحى كه آنها مىخواهند ، و الّا محل تفريح هست - ، يا زنها حالا ديگر چادر سرشان است . آن وقت به طورى تبليغ شده بود كه زن جرئت نمىكرد كه به اين صورتى كه بايد درآيد ، درآيد ، مخفى در مىآمدند . آنهايى كه مىخواستند حفظ كنند خودشان را ، يا از خانه در نمىآمدند ، يا شبى ، يك وقتى مخفيانه از اين ور به جاى ديگر مىرفتند ، و هكذا همهء جهاتى كه ما ملاحظه مىكنيم .
آميخته بودن عرفان اسلام با عبادات آن
اين حج اين چند سال - كه امسال هم به حمد اللَّه بهتر بوده است - اين بايد در دنيا انعكاس پيدا بكند كه حج اين است . آن كه ابراهيم خليل اللَّه و رسول خدا مىخواستند اين معنا بوده است . آنى كه سورهء برائت را مىفرستد در آن جمع مىخواند ، براى همين بوده است كه به ما بفهماند كه آنجا بايد سورهء برائت خواند . در عينى كه آن وقت كه زمان رسول خدا بوده است ، اين طور گرفتارى كه الآن مسلمين دارند ، اين طور گرفتارى نداشتند ، يك جور ديگرى بود . در عين حال قرآن شريف و حديث به ما تعليم مىكند كه در حج بايد اين كارها را كرد . آميخته است حج و همهء عبادات اسلامى ، آميخته به همهء ابعاد مختلفه است . و از معجزات انبيا و خصوصاً اسلام اين است كه عرفانش آميخته است با عباداتش . اگر انسان ، يك نفر آدم كه اهل آن مسائل است همين نماز را - آن بُعد عرفانى نماز را - در اذكار و در كارهاى ديگرش دنبالش برود ، مىبيند كه چه درياى