وزر و ظلماتش بيشتر .
ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ
« 1 » گاهى علم ظلمت است ؛ نور نيست . آن علمى كه شروع بشود به اسم رب ، آن نور هدايت دارد . آن علمى كه براى اين است كه ياد بگيرد ، آن خوبش اين است كه مىخواهد ياد بگيرد . و الّا مىخواهم مَسند بگيرم ؛ مىخواهم امام جماعت بشوم ؛ مىخواهم اهل منبر باشم ؛ مىخواهم مقبول عامه باشم ، مقبول مردم باشم . انحراف است . اينها انحرافات است . و همه دقيق ! صراط مستقيم ، به حسب وصفى كه شده است ، باريكتر از موست . بسيار دقيق است .
مسئلهء اسلامشناسى و انسانشناسى
چه بسا انسان يك عمر در ريا بوده و خودش نفهميده . يك عمر هر عملى كرده ريا بوده است ، و نفهميده خودش رياسْت . اين قدر دقيق است كه خود آدم هم نمىفهمد ! موازين دارد برايش . آنهايى كه اهل عمل هستند موازين تعيين نكردند كه ما بفهميم كه چه هستيم و خودمان را تشخيص بدهيم . در علم انبيا كه علم انسانسازى است ، موازين دارد اينها .
اسلام را به اين زودى نمىشود شناخت . اسلام را با دو تا جنگ نمىشود [ شناخت . ] اسلام جنگ نيست . جنگ به اسلام مربوط نيست . مكتب اسلام - اينكه حالا به آن گفته مىشود « مكتب » - اين يك چيزى است كه مقدمه براى آن مكتبى است كه اسلام دارد . آن مكتب را من و تو نمىشناسيم . چنان كه انسان را ما نمىشناسيم . آنكه مىشناسيم همين موجود طبيعى است . اين « انسان » نيست . از « عَلَق » مىآيد يك قدرى بالاتر ، مىآيد يك قدرى بالاتر ، تا مىشود حيوان . اين حيوانىاش خيلى طولانى است . اين مقام « حيوانيت » خيلى طولانى است . و انسان ممكن است تا آخر عمرش در همين حيوانيت متوقف شده باشد . تا قرائت به اسم « رب » نباشد فايده ندارد . همه چيز بايد به اسم رب باشد .
تبليغ به اسم رب ، يا به اسم نفْس
شما حالا آقايان ، از قرارى كه گفتند ، بنا داريد كه تشريف ببريد در قُرا و قصبات و
هامش
( 1 ) - بخشى از آيهء 40 سورهء نور .