حيوانى سر بيرون بياورد . تعليم تنها ، تعلم تنها ، فقه تنها ، فلسفه تنها ، علم توحيد تنها ، فايده ندارد ، تا مقرون با اسم رب نباشد :
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ
،
بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
. همهء خلق را به اسم رب نسبت مىدهد . اسم رب مبدأ همهء خلقهاست . خلق است : خلق مطلق .
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
درس هم بخوانيد باسم ربك الذى خلق . مباحثه هم بكنيد به اسم رب . نه همان اول بگوييد
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ *
. بفهميد قضيه چه است ، و بفهميم قضيه چه است . انبيا آمدند كه بفهمانند به ما كه قضايا چه هست . ما همه حيران ، سرگردان . همهء عالم سرگردانند نمىدانند قضايا چيست . اينهايى كه ادعاى انسانشناسى و اسلامشناسى مىكنند ادعاست ! كى « انسان » را مىشناسد ، و كى « اسلام » را ؟ يك پردههايى ، يك ورقهاى بسيار مختصرى ، از انسان ، يك ورقهاى بسيار مختصرى از اسلام ، وقتى كه كسى بشناسد ، خيال مىكند « انسان » را شناخته ؛ « اسلام » را شناخته . انسان به معناى حقيقى انسان ، به آن معنايى كه « انسان » است ، جز ذات مقدس حق ، و آنهايى كه ملهمند به الهام او ، كسى نمىشناسد .
انسان بر سر دو راهى
ملائكه ايراد گرفتند كه اين « مفسد » را چرا خلق مىكنى ، - انسان - فرمود : شما نمىدانيد . « 1 » بعد كه « تعليم اسما » كرد و هيچ كس نمىتواند حمل « اسما » بكند الّا انسان ، و حمل « امانت » بكند الّا انسان « 2 » وقتى كه اسما را به او تعليم كرد ، فرمود كه عرضه كن بر اين ملائكهاى كه اشكال داشتند . همه عاجز ماندند ؛ ملائكه هم عاجز ماندند . « 3 » ملائكهء مقربين هم عاجزند ، اما نه ما . انسان ، ما ، يك موجودى هستيم كه سر دو راهى واقع شدهايم . باز آنهايمان كه خوبند راه را معوج نرفتند ، و الّا توى راهند ، تا ببينيم چه بشود .
دنبالش مىفرمايد :
اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ
با خدا قرائت كن . شايد معنايش اين باشد . آنجا
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
. البته طولانى است صحبت .
هامش
( 1 ) - اشاره به آيهء 32 سورهء بقره .
( 2 ) - اشاره به آيهء 72 سورهء احزاب .
( 3 ) - اشاره به آيهء 30 سورهء بقره .