خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ
. انسان از اين « علق » ، از اين آب ، يك همچو قدرت ! يك همچو قدرت كه آن انسانى كه همهء عالَم است مىگويند :
وَ الْعَصْرِ . إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ
« 1 » « عصر » انسان كامل است ؛ امام زمان - سلام اللَّه عليه - است . يعنى « عصارهء » همهء موجودات . قسم به عصارهء همه موجودات ، يعنى قسم به انسان كامل .
إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ
اين « انسان » كه اينجا مىگويند همين انسان يك سر و دو گوشى است كه ماها انسانش مىگوييم . خطاب با ماست . سر دو راهى واقع شدهايم ، يك راه ، راه انسانيت است ، كه اين « صراط مستقيم » است . صراط مستقيم يك سرش به طبيعت است ؛ يك طرفش به الوهيت . راه مستقيم از « علق » شروع مىشود . منتها بعضى از آنها طبيعى است ، و آنجايى كه مهم است آنجايى است كه ارادى است . يك سرش طبيعت است ، يك طرفش مقام الوهيت . و انسان از طبيعت شروع مىكند ، تا اينكه برسد به آنجايى كه در وهم من و تو نمىآيد : « آنچه در وهم تو نايد آن شوم » .
راه چپ و راست ، راه جهنم
اختيار با شماست كه اين دو راه را اختيار كنيد : يا صراط مستقيم انسانيت را ؛ يا انحراف به چپ ، يا انحراف به راست . از هر طرف انحراف باشد ، از انسانيت دور مىشود . هر چه جلو برود دور تر مىشود . كسى كه از راه مستقيم منحرف شد هر چه پيش برود دور تر مىشود از راه اگر از راه مستقيم انسانيت [ دور شد ] . يعنى آن راهى كه انبيا آمدند معرفى كنند آن راه را ؛ مأمورند براى اينكه آن راه را معرفى كنند . خداى تبارك و تعالى هم در سورهء « حمد » مىفرمايد كه
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ . صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ
« 2 » آنهايى كه تو به آنها نعمت دادى ؛ آنها را منعم كردى ؛ رحمت را بر آنها وارد كردى ؛ هدايت را بر آنها وارد كردى .
غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ
« 3 » « مغضوب عليهم » يك طايفهاند منحرف « . ضالين » هم يك طرفند منحرف ؛ از هدايت دورند . و هر چه پيش بروند دور تر مىشوند .
هامش
( 1 ) - سورهء عصر ، آيات 1 و 2 .
( 2 ) - سورهء فاتحه ، آيات 5 و 6 .
( 3 ) - سورهء فاتحه ، آيهء 7 .