آنكه ميزان در باب اتصاف حق به اوصاف كماليه آن است كه آن صفت صفت كمال باشد براى موجود بما أنّه موجود ، و بالجمله ، صفت نفس حقيقت وجود باشد و از كمالات اصل ذات وجود باشد ، و شك نيست كه « اراده » از صفات كماليهء حقيقت مطلقهء وجوديه است ، لهذا وجود هر چه تنزل به منازل سافله وصف نعال كند ، اراده در او ضعيف گردد ، تا آنجا رسد كه اراده را از آن به كلى سلب كنند و او را جمهور داراى اراده ندانند ، مثل طبايع از قبيل معادن و نباتات . و هر چه رو به كمالات وافق اعلى تصاعد كند ، اراده در او ظاهرتر گردد و قوىتر شود ، چنانچه در سلسلهء موجودات طبيعيه مىبينيم كه از مقام هيولى و جسم و عنصر و معدن و نبات كه گذشت ، اراده و علم در آن ظاهر گردد ، و هر چه رو به بالا رود ، اين جوهرهء شريفه كاملتر گردد ، حتى آنكه انسان كامل داراى ارادهء كاملهاى است كه به نفس اراده انقلاب عنصرى به عنصرى كند و عالم طبيعت خاضع در تحت ارادهء اوست . پس ، كشف كنيم كه « اراده » از صفات كماليهء وجود و موجود بما أنّه موجود است . و اين حقيقت را براى ذات مقدس حقّ اثبات كنيم بدون آنكه ارجاع كنيم به حقيقت ديگر . و همين طور « سمع » و « بصر » نيز به حسب تحقيق حقيق به تصديق از كمالات موجود مطلق است ، و حقيقت سمع و بصر متقوّم به آلات جسمانيه و از علوم مقيده به آلات و ادوات نيست ، بلكه احتياج به آلات در « ظهور » سمع و بصر نفس است در عالم طبيعت و ملك بدن ، چنانچه در « علم » نيز به حسب ظهور در ملك طبيعت احتياج به امّ الدماغ دارد . و اين از نقص عالم طبيعت و ملك است نه نقص علم و سمع و بصر [ . . . ] حقايق عالم غيب را مىبيند و كلام ملكوتى ملائكه و روحانيّين را مىشنود ، چنانچه موسى كليم اللّه كلام حق را در مناجات مىشنيد ، و رسول ختمى مكرم با ملائكه تكلم مىفرمود و جبرئيل را به صورت ملكوتى مىديد ، و هيچ گوشى آن را نمىشنيد و چشمى آنها را نمىديد ، با آنكه با جناب رسول در حين نزول وحى در يك مجلس بودند .
بالجمله ، سمع و بصر نيز از علومى هستند كه زايد بر اصل علم و غير حقيقت علم هستند و از كمالات مطلق وجود هستند . پس اثبات آنها براى حق تعالى كه مبدأ اصل وجود و سرچشمهء كمال هستى است لازم است .
و اگر مقصود آنان كه اراده و سمع و بصر را به علم ، يا علم را به آنها ، ارجاع كنند آن است كه علم و اراده به حيثيت واحده براى حق ثابت ، و سمع و بصر و علم در ذات مقدس حق حيثيات مختلفه ندارند ، اين مطلبى است حق و موافق برهان ،
شرح چهل حديث ( اربعين حديث ) ( فارسى ) — صفحة 613
مساهمون: السيد الخميني
ص٦١٣