فصل در بيان حالات قلوب است
و ما قلب مؤمن را مقدم مىداريم تا به مقايسهء به آن ساير قلوب نيز معلوم گردد .
بايد دانست كه در علوم عاليه و معارف حقه به وضوح پيوسته است كه حقيقت وجود اصل حقيقت نور است ، و اين دو عنوان حكايت كنند از يك حقيقت بسيطهء واحده بدون آنكه به جهات مختلفهء متكثره رجوع كنند . و نيز معلوم شده است كه آنچه از سنخ كمال و تمام است راجع به عين وجود است . و اين يكى از اصول شريفهاى است كه هر كس به نيل آن مفتخر شده باشد ، فتح ابواب معارف بر او گردد . و نفوس ضعيفهء ما از درك حقيقت آن ذات بحقيقت عاجز و محروم است ، مگر آنكه دستگيرى غيبى گردد و توفيق ازلى شامل حال آيد . و نيز معلوم است كه ايمان باللّه از سنخ علم و از كمالات مطلقه است . پس ، چون از كمالات است ، اصل وجود است ، و اصل حقيقت نور و ظهور است ، و آنچه غير از ايمان و متعلقات آن است ، از سنخ كمالات نفسانيهء انسانيه خارج است ، و ملحق به ظلمات اعدام و ماهيات است .
در بيان آنكه قلب مؤمن ازهر است
پس ، معلوم شد كه قلب مؤمن ازهر است . و در كافى شريف از جناب صادق ، عليه السلام ، نقل كند كه فرمود : « بعضى مردم را مىبينى كه از كمال فصاحت خطا نمىكند در لام يا واوى ، ولى قلب او از شب تاريك تاريكتر است . و بعضى مردم از قلب خود نمىتواند خبر دهد با زبانش ، و حال آنكه قلبش مثل چراغ نورانى است . » [ 1 ] و نيز قلب مؤمن بر طريقهء مستقيمه ، و مشى معنوى او به جادهء مستويهء انسانيه است . زيرا كه اوّلا خارج از اصل فطرت الهيه ، كه حق تعالى با دو دست جمال و جلال چهل صباح تخمير فرموده نشده ، و به همان فطرت توحيد ، كه نقطهء توجه به كمال مطلق و جمال تامّ است ، مشى نمايد ، و ناچار اين حركت معنويهء روحانيه از مرتبهء فطرت مخمره تا غايت كمال مطلق است بدون اعوجاج . و اين راه استقامت روحانى و جادهء مستوى باطنى است . و اما ساير قلوب ناچار خارج از
هامش
[ 1 ] عن عمرو عن أبي عبد اللّه ( ع ) قال قال لنا ذات يوم : تجد الرّجل لا يخطىّ بلام و لا واو ، خطيبا مصقعا ، لقلبه أشدّ ظلمة من اللّيل المظلم . و تجد الرّجل لا يستطيع يعبّر عمّا في قلبه بلسانه ، و قلبه يزهر كما يزهر المصباح .
اصول كافى ، ج 2 ، ص 422 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب ظلمت قلب منافق » ، حديث 1 .