مىكند . » [ 1 ] و در حديث است كه « هفت طايفه است كه خداى تعالى در پناه خودش آنها را حفظ فرمايد در روزى كه پناهى جز پناه او نيست . يكى از آنها كسى است كه صدقه بدهد و پنهان كند حتى آنكه دست راست او نفهمد آنچه دست چپش انفاق كند . » [ 2 ] و شايد نكتهء افضليت يكى آن است كه عبادت سرّى بعيدتر از ريا و به اخلاص نزديكتر است . و ديگر آنكه در باب صدقه حفظ آبروى فقرا در كتمان آن است .
و نيز صدقهء بر ارحام و اقربا افضل است از غير آنها ، و بر آن ، عنوان صلهء رحم ، كه از افضل عبادات است ، منطبق شود ، چنانچه در حديث وارد است كه « افضل صدقات صدقه به ذى رحم است ، و صلهء اخوان اجرش بيست است ، و صلهء رحم بيست و چهار است . » [ 3 ] بلكه در بعضى روايات است كه صدقه به غير رحم در صورتى كه رحم محتاج است قبول نمىشود .
[ 4 ]
ختام
بدان كه در اين حديث شريف كه مىفرمايد « در صدقه جهد كن تا گمان كنى كه اسراف كردى ، با آنكه اسراف نكردى . » ظاهر شود كه مطلوب در صدقه كثرت آن است و به هر اندازه رسد اسراف نيست . و در حديث است كه « حضرت امام حسن مجتبى ، سلام اللّه عليه ، سه مرتبه قسمت كرد اموال خود را با فقرا به طور تصنيف ، حتى اگر داراى دو جفت نعلين بود يا دو ثوب بود ، تنصيف فرمود . » [ 5 ] و در حديث ديگر است كه حضرت رضا ، عليه السلام ، به حضرت جواد ، سلام اللّه عليه مرقوم فرمود : « شنيدم غلامان تو وقتى سوار مىشوى ، تو را خارج مىكنند از در كوچك ، آنها بخل مىكنند و مىخواهند تو به كسى چيزى ندهى . به حق من بر تو كه بيرون رفتن و داخل شدنت نباشد مگر از در بزرگ . و وقتى سوار شدى همراه خود طلا و نقره بردار و هيچ كس از تو سؤالى نكند مگر آنكه به او عطا نمايى . و از عموهاى تو هر كس از تو سؤالى كرد ، كمتر از پنجاه دينار به او مده ، و اگر بيشتر خواستى بدهى ، اختيار با تو است . و من اراده كردم به اين امر اينكه خداوند مقام تو را رفيع فرمايد ، پس انفاق كن و ترس مكن كه خداوند بر تو سختگيرى فرمايد . » [ 6 ] و اين احاديث منافات ندارد با احاديثى كه دلالت كند بر آنكه كثرت صدقه به قدرى كه معيشت بر عيال سخت شود از جملهء اسراف است ، و خداوند دعاى كسى
هامش
[ 1 ] قال رسول اللّه ( ص ) صدقة السرّ تطفىّ غضب الرّبّ . فروع كافى ، ج 4 ، ص 7 ، « كتاب الزكاة » ، « باب فضل صدقه السرّ » ، حديث 1 - 3 وسائل الشيعة ، ج 6 ، ص 275 - 278 ، « كتاب الزكاة » ، باب 12 از « ابواب صدقه » ، احاديث 1 ، 2 ، 4 - 7 .
[ 2 ] قال ( ع ) سبعة يظلّهم اللّه في ظلّه يوم لا ظلّ إلّا ظله إلى أن قال : و رجل تصدّق بصدقة ، فأخفاها حتّى لم تعلم يمينه ما تنفق شماله . وسائل الشيعة ، ج 6 ، ص 277 ، « كتاب الزكاة » ، باب 12 از « ابواب صدقه » ، حديث 11 .
[ 3 ] امام صادق ( ع ) فرمود : سئل رسول اللّه ، صلّى اللّه عليه و آله ، أىّ الصّدقة أفضل ؟ قال : على ذى الرّحم الكاشح . ( از پيامبر ( ص ) پرسيدند كدام صدقه برتر است . فرمود : « صدقه بر خويشاوندى كه كينهات را در دل نهان دارد . » ) عن أبي عبد اللّه ( ع ) قال قال رسول اللّه ( ص ) : الصّدقة بعشرة ، و القرض بثمانية عشر ، و صلة الإخوان بعشرين ، و صلة الرّحم بأربعة و عشرين . ( از امام صادق ( ع ) نقل شده است كه پيغمبر ( ص ) فرمود :
« صدقه ده برابر پاداش دارد ، و قرض هجده برابر ، و بخشش به برادران بيست برابر ، و صله به خويشاوندان بيست و چهار برابر . » ) فروع كافى ، ج 4 ، ص 10 ، « كتاب الزكاة » ، « باب الصدقة على القرابة » ، حديثهاى 2 - 3 .
[ 4 ] قال ( ع ) : لا صدقة و ذو رحم محتاج . وسائل الشيعة ، ج 6 ، ص 286 « كتاب الزكاة » ، باب 20 از « ابواب صدقه » ، حديث 4 ، 7 .
[ 5 ] قال الصادق ( ع ) : إنّ الحسن بن علىّ ، عليه السلام ، قاسم ربّه ثلاث مرّات حتّى نعلا و نعلا و ثوبّا و ثوبا و دينارا و دينارا . وسائل الشيعة ، ج 6 ، ص 336 ، « كتاب الزكاة » ، باب 52 از « ابواب صدقة » ، حديث 1 .
[ 6 ] في كتاب أبي الحسن الرّضا إلى أبي جعفر ( ع ) : يا أبا جعفر ، بلغني أنّ الموالى إذا ركبت أخرجوك من الباب الصّغير . و إنّما ذلك من بخل بهم لئلّا ينال منّك أحد خيرا . فأسألك بحقّي عليك لا يكن مدخلك و مخرجك إلّا من الباب الكبير ، و إذا ركبت ، فليكن معك ذهب و فضّة ، ثمّ لا يسألك أحد إلّا أعطيته . و من سألك من عمومتك أن تبرّه ، فلا تعطه أقلّ من خمسين دينارا ، و الكثير إليك . و من سألك من عمّاتك ، فلا تعطها أقلّ من خمسة و عشرين دينارا ، و الكثير إليك . أنّى أريد أن يرفعك اللّه . فأنفق و لا تخش من ذي العرش اقتارا . بحار الأنوار ، ج 50 ، ص 102 ، « تاريخ الإمام الجواد » ، باب 5 ، حديث 16 .