معارف الهيه براهين عديده و ادلهء كثيره ذكر كند و در مقام جدل و خصومت بر اقران تفوق كند ، ولى آن علوم در قلبش هيچ تأثيرى نكرده و اطمينانى حاصل نكرده بلكه شك و ترديد و شبههء او را زيادتر كرده باشد . پس ، جمع مفاهيم و اكثار اصطلاحات هيچ فايده [ ندارد ] ، بلكه قلب را به غير حق مشغول كند و از آن ذات مقدس منصرف و غافل نمايد .
اى عزيز ، علاج ، كل العلاج ، در اين است كه انسان كه مىخواهد علمش الهى باشد ، وارد هر علمى كه شد مجاهده كند و با هر رياضت و جديتى شده قصد خود را تخليص كند . سرمايهء نجات و سرچشمهء فيوضات تخليص نيّت و نيّت خالص است : من أخلص للّه أربعين صباحا جرت ينابيع الحكمة من قلبه على لسانه . [ 1 ] اخلاص چهل روزه اين است آثار و فوايدش ، پس شما كه چهل سال يا بيشتر در جمع اصطلاحات و مفاهيم در هر علمى كوشيدند و خود را علامهء در علوم مىدانيد و از جند اللّه محسوب مىكنيد ، و در قلب خود اثرى از حكمت و در لسان خود قطرهاى از آن نمىبينيد ، بدانيد تحصيل و زحمتتان با قدم اخلاص نبوده ، بلكه براى شيطان و هواى نفس كوشش كرديد . پس ، اكنون كه ديديد از اين علوم كيفيت و حالى حاصل نشد ، چندى براى تجربه هم باشد به اخلاص نيّت و تصفيهء قلب از كدورات و رذايل بپردازيد ، اگر از آن اثرى ديديد ، آن وقت بيشتر تعقيب كنيد . گر چه باب تجربه كه پيش آمد در اخلاص بسته مىشود ، ولى باز شايد روزنهاى به آن باز شود و نور آن تو را هدايت كند .
در هر صورت ، اى عزيز ، تو در تمام عوالم برزخ و قبر و قيامت و درجات آن محتاجى به معارف حقهء الهيه و علوم حقيقيه و اخلاق حسنه و اعمال صالحه . در هر درجه كه هستى بكوش و اخلاص خود را زيادت كن و اوهام نفس و وساوس شيطان را از دل بيرون نما ، البته نتيجه برايت حاصل مىشود و راهى به حقيقت پيدا مىكنى و طريق هدايت براى تو باز مىشود و خداوند تبارك و تعالى از تو دستگيرى مىفرمايد . خدا مىداند كه اگر با اين علوم ضايعهء باطله و اين اوهام فاسده و كدورات قلبيه و اخلاق ذميمه منتقل به آن عالم شويم چه ابتلا و مصيباتى در دنبال داريم و چه عقبات و دركاتى در پى داريم و اين علوم و اخلاق براى ما چه ظلمتها و وحشتها و آتشها فراهم مىنمايد .
هامش
[ 1 ] « هر كس كه خود را چهل روز براى خدا خالص گرداند ، چشمههاى حكمت از دل بر زبانش جارى گردد . » بحار الانوار ج 67 ، ص 242 ، كتاب الايمان و الكفر ، باب اخلاص ، حديث 10 .