پيغمبر اكرم ، صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، در اين حديث شريف علوم را منقسم به سه قسمت مىفرمايد ، و هيچ شك نيست كه اين علوم ثلاثه راجع به اين مراتب ثلاثه است . چنانچه شهادت به اين مدعا مىدهد علوم متداوله در كتب الهيه و سنن انبيا و اخبار معصومين ، عليهم الصلاة و السلام ، كه علوم آنها منقسم به همين سه قسمت شود :
يكى علم به اللّه و ملائكه و كتب و رسل و يوم الآخرة ، كه كتب سماويه ، و بالخصوص كتاب جامع الهى و قرآن كريم ربوبى ، مشحون از آن است . بلكه مىتوان گفت تنها چيزى را كه كتاب خدا از هر چيز بيشتر متكفل است همين علم است . و دعوت به مبدأ و معاد است به طريق برهان صحيح و تبيان كامل كه محققين بيان آن را فرمودند . و دو مرحلهء ديگر در كتاب الهى نسبت به اين مرتبه قدر قليلى دارد . و احاديث ائمهء هدى ، عليهم السلام ، نيز در اين مقصد فوق حد احصاء است ، كه از مراجعهء كتب معتبره كه پيش تمام علما ، رضوان اللّه عليهم ، مقبول است از قبيل كافى شريف و توحيد صدوق و غير آن مطلب روشن شود .
و همين طور راجع به تهذيب باطن و اصلاح خلق و تعديل خلق در كتاب الهى و اخبار وارده از اهل بيت ، عليهم السلام ، فوق مأمول وارد است . منتها پيش ما بيچارهها و گرفتاران آمال و امانى اين كتب و اين ابواب مهجور مانده و مورد اعتنا و اعتبار نيست . و بيايد روزى كه خداى تعالى از ما مؤاخذه فرمايد و بر ما احتجاج نمايد و ائمهء اطهار عليهم السلام ، نعوذ باللّه ، از ما برائت جويند بواسطهء برائت ما از احاديث و علوم آنها . پناه مىبرم به خداى تعالى از سوء عاقبت و بدى مرجع .
و احاديث راجعه به فقه و مناسك ظاهره نيز محتاج به ذكر نيست كه جميع كتب ما مشحون از آن است .
پس ، معلوم شد علوم شريعت منحصر به اين [ سه ] قسم است بر طبق احتياجات بشر و مقامات ثلاثهء انسانيه . و هيچيك از علماى يكى از اين علوم حقّ اعتراض به ديگرى ندارند ، و لازم نيست اگر انسان داراى علمى نشد از آن تكذيب كند و به صاحب آن علم جسارت نمايد . پيش عقل سليم همانطور كه تصديق بىتصور از اغلاط و قبايح اخلاقيه به شمار مىآيد ، تكذيب بىتصور نيز همين طور ، بلكه حالش بدتر و قبحش افزون است . اگر خداى تبارك و تعالى از ما سؤال كند كه شما كه مثلا معنى « وحدت وجود » را به حسب مسلك حكما نمىدانستيد و از عالم آن علم و صاحب آن فن اخذ نكرديد و تعلم آن علم و
شرح چهل حديث ( اربعين حديث ) ( فارسى ) — صفحة 389
مساهمون: السيد الخميني
ص٣٨٩