و لا يعينه على أمر دنياه و لا أمر معاده ، و مدخله إليه و مخرجه من عنده شين عليه . « 1 » « فرمود حضرت امير المؤمنين ، عليه السلام : سزاوار نيست از براى مرد مسلمان كه دوستى كند با فاسق ، زيرا كه او زينت مىدهد براى او عمل خود را و دوست مىدارد كه او نيز مثل خودش باشد ، و اعانت نمىكند او را بر امر دنيا و آخرتش ، و رفت و آمد با او ضرر و عيب است براى او . » و عن أبي عبد اللّه ، عليه السّلام ، قال : لا ينبغي للمرء المسلم أن يواخي الفاجر و لا الأحمق و لا الكذّاب . [ 1 ] نكتهء مهمهء نهى از مجالست با اهل معصيت ، يا نهى از نشستن در مجلسى كه معصيت خدا در او مىشود ، يا نهى از موادّه و مخالطه و آميزش با دشمنان خدا ، تأثير اخلاق و حالات و اعمال آنهاست در انسان . و از اينها بالاتر در تأثير در قلب ، اعمال خود انسان است كه با اندك مداومت و مراقبتى از اعمال سيّئه قلب تأثر شديد پيدا مىكند كه تنزه از آن و تنزيه قلب با سالهاى دراز ممكن نشود و ميسور نگردد .
پس ، معلوم شد كه انسان اگر اشتغال به مراء و خصومت پيدا كند ، نگذرد مدتى مگر آنكه در قلب كدورت و ظلمتى بس هولناك پيدا شود ، و خصومت ظاهرى لسانى به خصومت باطنى قلبى منجر شود . و اين خود سبب بزرگ نفاق و دورنگى و دورويى است . پس ، بايد مفاسد نفاق را نيز از مفسدههاى مراء و جدال شناخت . و شرح فساد نفاق و دورويى را پيش [ تر ] در ذيل يكى از احاديث داديم « 2 » و اكنون احتياج به اعاده ندارد .
و جناب صادق ، عليه السلام ، آثار و علائمى از براى صاحب جهل و مرا ذكر فرمودند كه يكى از آنها اذيت مردم و سوء محضر است ، كه خود يكى از ذمائم و مفاسدى است كه براى هلاكت انسان سبب مستقل است . و در حديث شريف كافى وارد است : من آذى لي وليّا فقد بارزني بالمحاربة . [ 2 ] اذيت مؤمنين و دوستان حق را مبارزهء با حق قرار داده و مخاصمهء با آن ذات مقدس شمرده . و احاديث در اين باب بيش از آن است كه در اين مختصر بگنجد .
و ديگر از علامات آنها را مراء و تعرض به مقالات و مذاكرات علميه براى غلبه و اظهار فضيلت قرار داده . و اينكه مراء را از علامات مراء قرار داده ، تواند بود كه مقصود از مراء اوّل ، صفت قلبى و ملكهء خبيثهء آن است ، و آن را كه علامت قرار داده اثر و علامت ظاهرى آن است .
هامش
[ 1 ] و از امام صادق ( ع ) نقل شده فرمود : « براى فرد مسلمان سزاوار نيست كه با بدكار و احمق و دروغگو دوستى كند . » اصول كافى ، ج 2 ، ص 640 ، " كتاب العشرة " " باب من تكره مجالسته " حديث 3 .
[ 2 ] « كسى كه يكى از دوستان مرا آزار دهد ، آشكارا به جنگ من برخاسته است . » اصول كافى ، ج 2 ، ص 352 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب من اذى المسلمين » ، حديث 8 . در اين منبع به جاى « آذى » ( آزار دهد ) أهان ( اهانت كند ) آمده است . و در بحار الانوار ( ج 72 ، ص 146 ، « كتاب العشرة » ، باب 56 ) به اين صورت آمده است : من آذى وليّا فقد أرصدنى بالمحاربة .
( 1 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 640 ، « كتاب العشرة » ، « باب من تكره مجالسته » ، حديث 2 .
( 2 ) ص 157 .