رسيدن به صور اعمال و حقايق سيّئات ، چنين موبقهء كبيره را ، كه در عوالم غيب و شهادت و در نشئهء دنيا و برزخ و عقبى او را رسوا و مفتضح مىكند و او را به جهنم به شرّ بليّات مبتلا مىكند و از ولايت حق خارج مىكند و به ولايت شيطان داخل مىكند ، مرتكب نشود . اگر ما اقدام بدين امر بزرگ كرديم ، بايد بفهميم كه سرچشمه خرابى دارد و حقيقت ايمان در قلب ما وارد نشده . اگر ايمان وارد قلب شود ، كارها اصلاح مىشود : آثار آن سرايت مىكند به تمام ظاهر و باطن و سرّ و علن . پس ، بايد معالجهء باطن را بكنيم و مرض قلب را علاج نماييم . و از احاديث ظاهر شود كه همانطور كه سستى ايمان و عدم خلوص آن موجب مفاسد اخلاقى و اعمالى شود ، اين مفاسد نيز موجب نقصان ايمان ، بلكه زايل شدن آن ، مىشود . و اين مطابق با نوعى از برهان است ، چنانچه در محل خود مقرر است .
و بدان كه اين معصيت از جهت ديگر هم از معاصى شديدتر و تبعاتش بيشتر است . و آن اين است كه علاوه بر آنكه جنبهء حق اللّه دارد ، جنبهء حق الناس هم دارد ، و خداوند نمىآمرزد مغتاب را تا صاحبش از او راضى شود ، چنانچه در حديث شريف با چندين طريق به همين مضمون وارد شده :
عن محمّد بن الحسن في المجالس و الأخبار بإسناده عن أبي ذرّ ، عن النّبىّ ، صلّى اللّه عليه و آله ، فى وصيّة له قال : يا أبا ذرّ ، إيّاك و الغيبة ! فإنّ الغيبة أشدّ من الزّنا . قلت : و لم ذاك يا رسول اللّه ؟ قال : لأنّ الرّجل يزنى فيتوب إلى اللّه فيتوب اللّه عليه ، و الغيبة لا تغفر حتّى يغفرها صاحبها . « 1 » « رسول اكرم ، صلّى اللّه عليه و آله ، در ضمن وصيتهايش به جناب ابى ذر ، رضى اللّه عنه ، مىفرمايد : « بترس از غيبت ، زيرا كه آن از زنا شديدتر است . » عرض كرد [ م ] : « براى چه يا رسول اللّه ؟ » فرمود : « براى آنكه زانى اگر توبه كرد خداوند مىآمرزد او را ، ولى غيبت آمرزيده نشود تا آنكه صاحبش بيامرزد . » و در علل و خصال و مجمع البيان و كتاب اخوان به همين مضمون ، يا قريب به اين ، حديث نمودهاند « 2 » . و اگر خداى نخواسته انسان با حقوق مردم از دنيا برود ، كارش بسيار مشكل شود . در حقوق الهى سر و كار با كريم و رحيم مىباشد كه در ساحت مقدسش بغض و كينه ، عداوت و تشفّى راه ندارد ، ولى اگر سر و كار با بندگان شد ، ممكن است گرفتار كسى شود كه داراى اين گونه اخلاق باشد و از انسان بدين زوديها نگذرد يا هيچ وقت از او راضى نشود . پس ، بر انسان لازم است كه
هامش
( 1 ) وسائل الشيعة ، ج 8 ، ص 598 ، « ابواب العشرة » ، باب 152 ، حديث 9 .
( 2 ) علل الشرائع ، جزء دوم ، ص 557 ، باب 345 ، « العلة التي من اجلها صارت الغيبة اشد من الزنا » . خصال ، ص 63 ، « باب الاثنين » ، حديث 90 ، مجمع البيان ، ج 9 ، ص 206 . مصادقة الاخوان ، ص 48 ، « باب الوقيعة في الاخوان » ، حديث 1 .