شخص دهند ، و جمعيت به منزلهء يك شخص باشد و افراد به منزلهء اعضا و اجزاء آن باشد ، و تمام كوششها و سعىها حول يك مقصد بزرگ الهى و يك مهم عظيم عقلى ، كه صلاح جمعيت و فرد است ، چرخ زند . و اگر چنين مودّت و اخوّتى در بين يك نوع يا يك طايفه پيدا شد ، غلبه كنند بر تمام طوايف و مللى كه بر اين طريقه نباشند . چنانچه از مراجعهء به تواريخ ، خصوصا تاريخ جنگهاى اسلام و فتوحات عظيمهء آن ، مطلب خوب روشن مىشود ، كه در اوايل طلوع اين قانون الهى ، چون شمهاى از اين اتحاد و وحدت در بين مسلمين بوده و مساعى آنها مشفوع به تخليص نيّات نوعا بوده ، در مدت كمى چه فتوحات بزرگى كردند ، و در اندك زمانى به سلطنتهاى بزرگ آن زمان ، كه عمدهء آن ايران و روم بوده ، غلبه كردند و با عدهء كم بر لشكرهاى گران و جمعيتهاى بىپايان غالب شدند . و پيغمبر اسلام عقد اخوّت بين مسلمين در صدر اوّل اجرا فرمود و به نصّ إنّما المؤمنون إخوة . « 1 » اخوّت بين تمام مؤمنين برقرار شد .
و در كافى شريف است : عن العقرقوفي ، قال سمعت أبا عبد اللّه ، عليه السّلام ، يقول لأصحابه : اتّقوا اللّه و كونوا إخوة بررة متحابّين في اللّه متواصلين متراحمين ، تزاوروا و تلاقوا و تذاكروا أمرنا و أحيوه . [ 1 ] و عن أبي عبد اللّه ، عليه السّلام ، قال يحقّ على المسلمين الاجتهاد في التّواصل و التّعاون على التّعاطف و المواساة لأهل الحاجة و تعاطف بعضهم على بعض حتّى تكونوا كما أمركم اللّه عزّ و جلّ :
« رحماء بينهم . . .
الآية [ 2 ] و عنه عليه السّلام : تواصلوا و تبارّوا و تراحموا ، و كونوا إخوة أبرارا كما أمركم اللّه عزّ و جلّ . [ 3 ] مسلمين مأمورند به دوستى و مواصلت و نيكويى به يكديگر و مودّت و اخوّت .
و معلوم است آنچه موجب ازدياد اين معانى شود ، محبوب و مرغوب است ، و آنچه اين عقد مواصلت و اخوّت را بگسلد و تفرقه در بين جمعيت اندازد ، مبغوض صاحب شرع و مخالف مقاصد بزرگ اوست . و پر واضح است كه اين كبيرهء موبقه اگر رايج شود در بين جمعيتى ، موجب كينه و حسد و بغض و عداوت شده و ريشهء فساد در جمعيت بدواند ، درخت نفاق و دورويى در آنها ايجاد كند و برومند نمايد ، و وحدت و اتحاد جامعه را گسسته كند ، و پايهء ديانت را سست كند . و از اين جهت بر
هامش
[ 1 ] « عقرقوفى گويد از امام صادق ( ع ) شنيدم كه به يارانش مىفرمود : « تقوا بورزيد و با يكديگر همچون برادرانى خوشرفتار باشيد ، در راه خدا ياور يكديگر باشيد و به يكديگر بپيونديد و با هم دوستى نماييد . به ديدار يكديگر برويد و در امر ما بحث كنيد و آن را زنده نگه داريد . » اصول كافى ، ج 2 ، ص 175 ، « كتاب الايمان و الكفر » ، « باب التراحم و التعاطف » ، حديث 1 .
[ 2 ] و از امام صادق ( ع ) روايت مىكند كه فرمود : « شايسته است كه مسلمانان در پيوستن به يكديگر و يارى كردن و محبت و مواسات با نيازمندان و مهربانى نسبت به هم بكوشند تا همچنان باشند كه خداوند عز و جل از آنان خبر داده به قول خويش كه « مؤمنان با يكديگر مهرباناند . » ( اصول كافى ، ج 2 ، ص 175 ، « كتاب الايمان و الكفر » ، « باب التراحم و التعاطف » ، حديث 14 .
[ 3 ] امام صادق ( ع ) فرمودند : « با يكديگر پيوند داشته باشيد و خوشرفتارى و مهربانى نماييد و برادرانى نيكوكار باشيد ، همان گونه كه خداى عز و جل فرمانتان داده است . » اصول كافى ، ج 2 ، ص 175 ، « كتاب الايمان و الكفر » ، « باب التراحم و التعاطف » ، حديث 2 .
( 1 ) ( حجرات - 10 ) .