الحديث الثامن
بسندي المتّصل إلى محمّد بن يعقوب عن علىّ بن إبراهيم ، عن أبيه ، عن النّوفلي ، عن السّكوني ، عن أبي عبد اللّه ، عليه السّلام ، قال : قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله : من كان في قلبه حبّة من خردل من عصبيّة ، بعثه اللّه يوم القيامة مع أعراب الجاهليّة . « 1 » ترجمه « سكونى از حضرت صادق ، عليه السلام ، نقل كند كه فرمود : فرمود رسول خدا ، صلّى اللّه عليه و آله : « كسى كه بوده باشد در دل او دانهء خردلى از عصبيت ، بر انگيزاند خدا او را روز قيامت با عربهاى جاهليت . » شرح « خردل » را در فرس قديم « اسپندان » گويند ، و در فارسى اين زمان « خردل » گويند . و آن دوايى است معروف كه خواص بسيار دارد ، و از آن مشمّع سازند . [ 1 ] و « عصبى » كسى است كه حمايت كند خويشاوندان خود را در ظلم . و « عصبة » اقرباء از جانب پدر است ، زيرا كه آنها احاطه كنند به او و او شديد شود به واسطهء آنها . و « عصبيت » و « تعصب » حمايت كردن و مدافعه نمودن است . اينها كه ذكر شد كلمات اهل لغت بود .
فقير گويد : عصبيّت يكى از اخلاق باطنهء نفسانيه است كه آثار آن مدافعه كردن و حمايت نمودن از خويشاوندان و مطلق متعلقان است ، چه تعلق دينى و مذهبى و مسلكى باشد ، يا تعلق وطنى و آب و خاكى يا غير آن ، مثل تعلق شغلى و استاد و شاگردى و جز اينها . و اين از اخلاق فاسده و ملكات رذيلهاى است كه منشأ
هامش
[ 1 ] مشمّع : اندود شده با موم يا شمع . پارچهء پنبهاى و نازك است كه يك روى آن مقدارى چسب آميخته با مادّهء دارويى ماليده شده و در مقابل كمى گرما خاصيت چسبندگى بر روى جلد پيدا مىكند ، همين كلمه است كه در تداول به صورت « مشمّا » در آمده است . فرهنگ معين ، ج 3 ، ص 4154 .
( 1 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 308 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب العصبيّة » ، حديث 3 .