حكم عقل تهاجم كند و افعال و اطوار زشت و قبيح از او صادر شود ، متملك زبان و دست و پا و ساير اعضاى خود نيست : چشم و لب و دهن را به طورى زشت و بد تركيب كند كه اگر در آن حال آيينه به دست او دهند از زشتى صورت خود خجل و شرمسار گردد . بعضى از صاحبان اين رذيله به حيوانات بىشعور ، بلكه به جمادات ، غضب كنند ، هوا و زمين و برف و باد و باران و ساير حوادث را سبّ كنند اگر خلاف مطلوبات آنها جريان پيدا كند . گاهى بر قلم و كتاب و كاسه و كوزه غضب كنند ، آنها را در هم شكنند يا پاره كنند . اما شخص شجاع در جميع اين امور به خلاف آن است . كارهايش از روى رويّه و ميزان عقل و طمأنينهء نفس [ است ] .
در موقع خود غضب مىكند و در موقع خود حلم و بردبارى كند ، و هر چيز او را حركت ندهد و به غضب نياورد . و در موقع غضب به اندازه غضب كند و با تميز و عقل انتقام كشد . مىفهمد از كه انتقام كشد و به چه اندازه و به چه كيفيت انتقام كند ، و از كه عفو و اغماض نمايد . در وقت غضب عنان عقلش در دستش است و به حرفهاى زشت و اعمال ناهنجار مبادرت نكند . و كارهايش همه از روى ميزان عقل و شرع و عدل و انصاف است ، به طورى اقدام كند كه در آخر كار پشيمان نشود .
پس ، انسان آگاه نبايد بين اين خلق ، كه يكى از اوصاف انبيا و اوليا و مؤمنين و از فضايل كمالات نفسانيه است ، و ديگرى ، كه از صفات شيطان و وسوسهء خناس و رذايل نفسانيه و نقايص قلبيه است ، فرق نگذارد و در اشتباه بيفتد . ولى حجاب جهل و نادانى و حجاب حب دنيا و نفس چشم و گوش انسان را مىبندد و انسان را بيچاره و هلاك مىكند .
و اسباب ديگرى براى غضب ذكر كردهاند مثل عجب و افتخار و كبر و مراء و لجاج و مزاح و غير آن كه تفصيل هر يك موجب طول مقام و مقال و ملالت حال گردد . و شايد بيشتر يا تمام آنها به اين دو مبدأ و مطلب كه ذكر كرديم برگشت كند ، يا به واسطه و يا بلاواسطه . و الحمد للّه .
شرح چهل حديث ( اربعين حديث ) ( فارسى ) — صفحة 143
مساهمون: السيد الخميني
ص١٤٣