تلخّص من جميع ما ذكرنا : از اين حقوق سهگانه كه براى زوجه ذكر كردهاند يكى از واجبات مسلّم است و دو حقّ ديگر وجوبش معلوم نبوده و از مستحبّات است .
[ فى القسم ]
109 - مسئلهء 1 ( فى معنى القسم ) 26 / 2 / 84
مقدّمه :
يكى از حقوق زوجه بر زوج حق القسم است كه همان قسمت كردن شبها براى بيتوته نزد زوجات است . منظور از حق القسم فقط بيتوته كردن نزد زن است امّا مضاجعه و مواقعه غير از آن است . با اين كه اين حق از حقوق مسلّم است ولى در روايتهايى كه ذكر شد ، صحبتى از آن نبود .
قبل از ورود به بحث مقدّمتا مطلبى را مطرح مىكنيم . بناى خانواده بر اساس محبّت و اخلاق انسانى است همانگونه كه در قرآن هم آمده است :
« وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها . . . »
« 1 » كه محبّت و اخلاق انسانى را از آيات خدا شمرده و پايهء خانواده را بر اين استوار مىداند و آيهء
« عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ »
« 2 » هم شاهد ديگرى بر اين معناست ، خصوصا كه اين مطلب را در جايى مىگويد كه زوج از زوجه كراهت دارد ، پس اساس بايد بر محبّت و رأفت باشد يعنى اگر بناى خانواده بر اساس مسائل اخلاقى و انسانى باشد مشكلى پيش نمىآيد ، ولى اگر كار به مسائل حقوقى برسد شارع برنامههايى تعيين كرده است .
معمولا مسائل اخلاقى لطيف ولى مسائل حقوقى خشن است چون طبيعت مسائل حقوقى چنين است ، بنا بر اين ما نبايد خيال كنيم اگر بحث حق القسم مطرح مىشود بايد بناى خانواده بر چنين برخوردى باشد ، چرا كه اين برنامهها در مورد مسائل حقوقى است و اگر بناى خانواده بر اخلاق باشد جاى اين بحثها نيست .
مسألة 1 : من كان له زوجة واحدة ليس لها عليه حقّ المبيت عندها و المضاجعة معها فى كلّ ليلة
بل و لا فى كلّ أربع ليال على الأقوى بل القدر اللازم أن لا يهجرها و لا يضعها كالمعلّقة لا هى ذات بعل و لا مطلّقة نعم لها عليه حق المواقعة فى كل أربعة أشهر مرّة كما مرّ ( در مواقعى كه زوجه در خطر خاصّى باشد واجب است بر زوج كه براى جلوگيرى از خطر وقوع در حرام با او مواقعه داشته باشد ) و إن كانت عنده أكثر من واحدة فإن كنّ أربع و بات عند إحداهنّ طاف لكل منهنّ ليلة و لا يفضّل بعضهنّ على بعض و إن لم تكن له أربع يجوز له تفضيل بعضهنّ فإن تك عنده امرأتان يجوز له أن يأتى إحداهما ثلاث ليال و الأخرى ليلة و إن تكن ثلاثة فله أن يأتى إحداهن ليلة و له ثلاث ليال و إن كانت عنده زوجات متعدّدة يجب عليه القسم بينهنّ فى كلّ أربع ليال فإن كان عنده أربع كانت لكل منهنّ ليلة فإذا تمّ الدور يجب عليه الابتداء بإحداهنّ و إتمام الدور و هكذا فليس له ليلة بل جميع لياليه لزوجاته و إن كانت له زوجتان فلهما ليلتان فى كلّ أربع و ليلتان له و إن كانت ثلاثا فلهنّ ثلاث و الفاضل له .
و العمل به أحوط ( قول مشهور احوط ( احتياط مستحبى ) است چون به عدالت نزديكتر است ) خصوصا فى أكثر من واحد و الأقوى ما تقدّم خصوصا فى الواحد .
اقوال :
در مورد بيتوتهء در نزد زوجه سه قول است :
1 - قول مشهور اين است كه زوجه و لو يكى باشد از هر چهار شب يك شب حق اوست كه واجب است زوج در نزد او بماند و امّا اگر زوجه متعدّد باشد از هر چهار شب به تعداد زوجهها براى آنها و بقيّهء شبها براى خودش مىباشد ، مثلا اگر دو تا بودند دو شب براى زنها و دو شب براى خودش مىباشد و اگر سه تا بودند ، سه شب براى آنها و يك شب براى خودش مىباشد كه هم مىتواند جاى ديگر برود و هم مىتواند نزد يكى از آنها بماند و اگر چهار تا بودند براى هر يك از آنها يك شب است .
پس طبق مبناى مشهور واحد و متعدّد فرق نمىكند اگر يكى هم باشد بايد شبها را تقسيم كند .
2 - مرحوم شيخ در مبسوط و مرحوم محقّق در شرايط و بعضى ديگر از معاصرين مىگويند ، اگر يك زوجه باشد حق قسم ندارد و تنها حق او اين است كه ترك زوجه ، صدق هجران و قهر كردن نكند ، امّا اگر متعدّد شدند دو حالت دارد يا شروع به تقسيم نكرده كه در اين صورت چيزى بر عهدهء او نيست و مىتواند سراغ آنها نرود كه اگر مصداق نشوز و اعراض نباشد اشكالى ندارد ولى اگر شروع به تقسيم كرد و يك شب نزد يكى از دو زوجه آمد بايد دوّمى را هم ملحق كند و اگر بيش از دو زوجه باشد باز به همين نحو است .
هامش
( 1 ) . سورهء روم ، آيهء 21 .
( 2 ) . سورهء نساء ، آيهء 19 .