با توجه به احاديث ناب ذكر شده ، روشن مىشود كه عبادت منحصر به اعمال معروف و معمول نيست كه فرد زاهد براى كسب پاداش الهى به آنها همّت گمارد و كار و تلاش را رها كند . كار كردن براى حفظ آبروى خويش و تأمين آسايش براى خانواده و سربلندى جامعهء اسلامى نيز اجر عظيمى نزد خدا دارد ، بلكه طبق روايات بالا پاداشش بيشتر از عبادات معمولى است ، زيرا جامعهء سربلند و عزّتمند و امّت پرتلاش ، مايهء مباهات پيامبر اسلام و سبب آبرومندى مكتب است و در سايهء تلاش و رشد و پيشرفت است كه امّت اسلامى در برابر ديگر ملّتها از هويّت و استقلال خود محافظت مىكند و بر اصول اساسى و هدفهاى مترقّى خود پاى مىفشارد و صحّت و اصالت مكتب را اثبات مىنمايد .
ج . زهد اسوهها
زاهد مسلمان چون انبيا و اولياى الهى را الگو و اسوهء خود مىداند ، طبيعى است كه شيوهء زندگى آنها را مورد تأسى قرار دهد . با توجه به اينكه آن بزرگواران همگى به كار و تلاش مىپرداختند و از دسترنج خود بهره مىگرفتند ، او نيز تلاش و كار براى تأمين زندگى را جزو برنامههاى اصلى خود قرار دهد .
بسيارى از پيامبران به شغل زراعت يا دامدارى مشغول بودند ؛ در حديثى مىخوانيم : «
و ما بَعَثَ اللَّه نَبيّاً إلّازَرّاعَاً إلّاإِدريس إنّهُ كانَ خيّاطاً
» . « 1 »
در برخى روايات آمده است كه : « حضرت آدم كشاورز بود و نوح نجّار ، ادريس خياط ، موسى چوپان ، ابراهيم كشاورز ، شعيب چوپان ، لوط كشاورز و صالح تاجر بود » . « 2 »
حتى بعضى از انبيا كه ارتزاق خود را از بيتالمال قرار داده بودند مورد مؤاخذه قرار گرفتند ، هر چند گرفتار ساماندهى كارهاى مردم بودند ؛ به داود عليه السلام وحى شد كه : «
إِنّك نِعمَ العبد لو لا أَنّك تأكل من بيت الْمال
» . در ادامهء حديث آمده است كه داود گريست و خداوند آهن را براى او نرم ساخت و آن حضرت با آهن ، زره مىبافت و مىفروخت و نياز زندگى خود را بر طرف مىكرد . « 3 »
شخصى مىگويد : امام كاظم عليه السلام را ديدم كه در مزرعهاش كار مىكرد ، به گونهاى كه عرق سر تا پايش را گرفته بود . عرض كردم : كارگران شما كجا هستند ( كه شما خود به كار مىپردازيد ؟ ) فرمود : «
قد عمل باليد مَنْ هو خيرٌ منّي و مِن أبي في أرضه
؛ كسانى كه بهتر از من و پدرم بودند ، در زمين خود ( با دست خود ) كار مىكردند . پرسيدم : چه كسانى بودند ؟
فرمود : «
رسول اللَّه وأميرالمؤمنين وآبائي كلُّهم كانوا قد عَمِلوا بأيديهم وهو من عَمَل النّبيين والمرسلين والأوصياء والصّالحين
» . « 4 »
امام على بن الحسين عليه السلام صبحگاهان براى طلب
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 100 ، ص 69 ، ح 25 .
( 2 ) . درّ المنثور ، ج 1 ، ص 57 .
( 3 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 22 ، ح 3 .
( 4 ) . همان ، ص 23 ، ح 6 .