آيا او شغل و حرفهاى دارد ؟ اگر جواب ، منفى بود ، مىفرمود : «
سقط من عيني
؛ از نظرم افتاد » . « 1 »
امام كاظم عليه السلام فرمود : «
انّ اللَّه لَيُبغض العبدَ الفارغَ
؛ خداوند بندهء بيكار را دشمن مىدارد » . « 2 »
امام باقر عليه السلام مىفرمايد : «
إنّى لَأبْغضُ الرّجل أن يكون كَسْلاناً عن أمر دُنياه ، و من كَسِل عن أمر دُنياه فهو عن أمر آخرته أكسلُ
؛ من دشمن مىدارم آن كس را كه در ارتباط با امر دنيا ( و تلاش براى ساماندهى امور زندگى ) تنبل و وارفته باشد ؛ هر كس كه دربارهء امور دنيايش تنبل و سست باشد ، در ارتباط با امر آخرتش سستتر است » . « 3 »
اميرمؤمنان عليه السلام فرمود : «
مَنْ وجد ماءً وَتراباً ثم افتقر فابْعَدَهُ اللّه
؛ كسى كه آب و خاك در اختيار دارد و ( بر اثر كوتاهى در بهره بردارى صحيح از آنها ) در فقر و تنگدستى زندگى مىكند ، از رحمت خدا دور باد ! » . « 4 »
نتيجه آنكه زاهد مسلمان با آگاهى از اين هشدارها و نفرت اسلام از بيكارى ، نمىتواند به بهانهء زهد در دنيا ، دست به كار و تلاش نزند .
ب . اهميت كار و تلاش در اسلام
پيامبر اسلام كار و كوشش را براى به دست آوردن روزى حلال ، فريضه مىشمرد : «
طَلبُ الحَلال فَريضةٌ عَلى كُلّ مُسْلم وَمُسْلمة
» . « 5 » در حديث ديگرى قسمت عمدهء عبادت را تحصيل روزى حلال مىداند : «
العِبادَةُ عشرةُ أجزاء ؛ تِسعة أجزاء في طلب الحلال
» . « 6 »
در حديث سومى از همان حضرت ، تلاش براى تأمين زندگى هم رديف جهاد فى سبيل اللَّه شمرده شده است : «
الكادُّ عَلى عياله كالمجاهد فى سبيلِ اللَّه » « 7 »
؛ و نيز مىفرمايد : «
مَن أكل مِنْ كَدِّ يده كان يوم الْقيامة في عِداد الأنبياءِ وَيَأخذ ثواب الأنبياء
؛ كسى كه از دسترنج مشروع خود بخورد ، در قيامت با پيامبران محشور شده و مانند آنان مأجور خواهد بود » . « 8 »
در حديثى مىخوانيم : رسول خدا صلى الله عليه و آله كارگر مسلمانى را ديد كه بر اثر كار و تلاش ، كف دستهاى او خشن شده بود . از وى پرسيد : چرا دستت چنين است ؟ پاسخ داد : بر اثر كاركردن براى تأمين زندگى خانوادهام . پيامبر صلى الله عليه و آله بر دست او را بوسه زد و فرمود :
« تلك يدٌ لا تَمَسُّها النّارُ
؛ اين دستى است كه آتش جهنم به آن نمىرسد » . « 9 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : بحارالانوار ، ج 100 ، ص 9 ، ح 38 .
( 2 ) . وسائلالشيعه ، ج 12 ، ص 37 ، ح 4 .
( 3 ) . كافى ، ج 5 ، ص 85 ، ح 4 .
( 4 ) . بحارالانوار ، ج 100 ، ص 65 ، ح 10 .
( 5 ) . همان ، ص 9 ، ح 35 . اين حديث در مجمع الزوائد هيثمى ( ج 10 ، ص 291 ) بدين صورت نقل شده است : « طلب الحلال واجب على كلّ مسلم » .
( 6 ) . همان ، ح 37 .
( 7 ) . مستدرك ، ج 13 ، ص 55 ، ح 5 .
( 8 ) . بحارالانوار ، ج 100 ، ص 10 ، ح 42 .
( 9 ) . رسول خدا صلى الله عليه و آله از غزوهء تبوك باز مىگشت كه سعد انصارى ( غير از سعد بن معاذ معروف است كه در جنگ خندق شهيد شد ) . به استقبال او شتافت . رسول خدا صلى الله عليه و آله زبرى دست وى را كه بر اثر كار ، خشن شده بود احساس كرد . به او گفت : ما هذا الذي أرى بيدك ؟ قال : من اثر الْمَرِّ والمسحاة أضرب و أنفق على عيالي . فقبّل - صلّى اللَّه عليه وآله - يده و قال : هذه يدٌ لا تمسّها النّار . ( الاصابه ، ج 3 ، ص 72 ؛ ر . ك : اسد الغابه ، ج 2 ، ص 269 ) .