است . « 1 » در مسيحيت نوعى رهبانيت وجود داشت كه مربوط به تحريم ازدواج مردان و زنان تارك دنيا بود كه انزواى اجتماعى ، ترك فعاليتهاى دنيوى و انتخاب صومعهها و ديرهاى گاه دورافتاده براى عبادت و زندگى به دور از محيط اجتماعى را در پى داشت . « 2 »
اسلام با اين شيوهء از زندگى مخالف است . در شأن نزول آيات 87 و 88 سورهء مائده نقل شده است كه روزى رسول خدا صلى الله عليه و آله در وصف قيامت و وحشت آن روز سخن گفتند و مردم گريستند ، پس از آن جمعى از صحابه در منزل عثمان بن مظعون اجتماع كردند و عهد بستند كه روزها را روزه باشند و شبها را بيدار و به عبادت بپردازند ، از گوشت حيوانات استفاده نكنند ، از عطر و زنان بهره نگيرند ، لباسهاى خشن بپوشند ، دنيا را رها كنند و مثل راهبان زندگى نمايند .
اين تصميم به گوش رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيد ، آن حضرت مردم را جمع كرد و خطبهاى خواند و آنها را براى اين كار سرزنش كرد . از جمله فرمود : «
أما إنّي لستُ آمركم أن تكونوا قِسّيسين ورُهبانا . . . وإنّ سياحة امّتي الصوم ورَهبانيّتهم الجهاد
؛ من به شما فرمان ندادم كه مانند كشيشها و راهبان باشيد ؛ رياضت امت من روزه و رهبانيت آنها جهاد است ( نه ترك دنيا و دست از كار كشيدن ) » . « 3 »
همچنين نقل شده است كه فرزندى از عثمان بن مظعون از دنيا رفت ؛ وى به سبب اندوه فراوان ، از اجتماع كناره گرفت و در گوشهاى از خانه جايى را براى عبادت انتخاب كرد و مشغول عبادت شد . اين خبر به رسول خدا صلى الله عليه و آله رسيد ؛ آن حضرت به وى فرمود : «
إنّ اللَّه تعالى لم يكتُبْ علينا الرَّهبانيّة ، إنّما رَهبانيَّةُ امَّتي الجهادُ في سبيل اللَّه
؛ خداوند متعال بر امّت من رهبانيت رامقرّر نداشته است . رهبانيت امّت من ، جهاد در راه خداست » . « 4 »
به هر حال ، نكوهشهاى فراوان از رهبانيت و گوشهنشينى و ترك معاش و تلاش ، زاهد مسلمان را به معاشرت و كار و تلاش وا مىدارد .
ز . تلاش براى رشد وتوسعهء جامعهء اسلامى
شكّى نيست كه اسلام ، دين « توسعه » است .
توسعه در همهء ابعاد زندگى فردى و اجتماعى ، مادّى و معنوى مورد نظر اسلام است . اگر در زندگى فردى و امور معنوى مربوط به يك فرد ، امام صادق عليه السلام مىفرمايد : «
من استوى يَوْماهُ فهو مغبونٌ
؛ كسى كه دو روزش يكسان باشد و رشد و پيشرفتى نداشته باشد ، مغبون است » . « 5 » روشن است جامعهاى كه حالت ايستايى پيدا كند و امروزش از ديروز بهتر نباشد و به عزّت و سربلندى بيشتر و بهترى نرسد مغبون خواهد بود ؛ سربلندى و عزّتى كه متوقف بر گسترش آبادانى و توسعهء در علوم و فنون و فناورىهاى مختلف است
هامش
( 1 ) . ر . ك : مفردات راغب ، « رهب » .
( 2 ) . ر . ك : شرح و تفسير لغات قرآن بر اساس تفسير نمونه ، ج 2 ، ص 214 .
( 3 ) . ر . ك : تفسير مجمع البيان ، ذيل آيات 88 - / 87 سورهء مائده ؛ مستدرك الوسائل ، ج 16 ، ص 55 .
( 4 ) . بحارالانوار ، ج 79 ، ص 114 ، ح 1 .
( 5 ) . همان ، ج 68 ، ص 173 ، ح 5 .