آنها مواسات مالى با برادران دينى است . . . » . « 1 »
به هر حال ، اين وظيفهء مهم بر عهدهء جامعهء اسلامى و به ويژه متمكّنان نهاده شده است . امام صادق عليه السلام مىفرمايد : «
يحقّ على المسلمين . . . المواساة لأهل الحاجة
؛ بر عهدهء مسلمانان است كه امكانات خود را با نيازمندان تقسيم كنند » . « 2 »
دو . انفاق
انفاق ، گستردگى عجيبى در آيات و روايات اسلامى دارد و يكى از واژههاى بسيار آشنا در اخلاق اسلامى است . روح انفاق خارج كردن بخشى از مال و قرار دادن آن در اختيار نيازمندان است . اين واژه معمولًا با پسوند « فى سبيل اللَّه » همراه مىشود و به نام « انفاق فى سبيل اللَّه » مفهومى شبيه عبادت پيدا مىكند .
تخلّق مسلمانان به اين اخلاق اسلامى يكى از مهمترين ساز و كارهايى است كه در راستاى پيشگيرى از انباشته شدن اموال ، در فرهنگ دين جايگاه ارزشمندى دارد .
« انفاق » از باب افعال در لغت به معنى خارج كردن مال از ملك خويش است . و « نفقه » به معناى « بخشش و هزينهء زندگى » است كه به كسى داده شود و از دارايى انسان كم گردد و بيرون رود . « 3 »
مقصود از « انفاق » در اينجا نيز به همين معناست كه انسان ديگران را از دارايىهاى خويش برخوردار كند و با انفاق بخشى از سرمايههاى خود ، جلوى انحصار اموال در قبضهء خويش را بگيرد و از سقوط در ورطهء هولناك تكاثر رهايى يابد .
در قرآن مجيد مىخوانيم : « « وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ » ؛ مردم از تو مىپرسند : چه چيز انفاق كنند ؟ بگو : از مازاد نيازمندى خود » . « 4 »
فرهنگ اسلامى نمىپسندد كه اموال و امكانات در انحصار طبقهاى خاص درآيد و در كنار آن نيازمندان در رنج و مشقت جانكاه به سر ببرند . در نگاه اسلام ، نيازمندان شريكان اغنيايند .
قرآن انفاق را به همراه تلاوت كتاب اللَّه ( به عنوان برنامهاى عملى ) و اقامهء نماز ، تجارتى مىداند كه در آن ضرر و زيانى راه ندارد : « إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأقَامُوا الصَّلوةِ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرّاً وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَّنْ تَبُورَ » . « 5 »
همچنين آنانى را كه از انفاق سرپيچى كرده و به انباشتن اموال مبادرت مىورزند به شدّت تهديد به عذاب مىكند : « وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ * يَوْمَ يُحْمَى عَلَيْهَا فِى نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوَى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذَا مَا كَنَزْتُمْ لِانفُسِكُمْ » . « 6 »
قرآن در آيهء 195 سورهء بقره پس از آنكه با گفتن : « وَأَنفِقُوا فِى سَبِيلِ اللَّهِ » دستور به انفاق مىدهد
هامش
( 1 ) . خصال ، ص 125 ؛ ما جاء على ثلاثة فى وصية النبى صلى الله عليه و آله لأميرالمؤمنين عليه السلام .
( 2 ) . كافى ، ج 2 ، ص 174 ، ح 15 .
( 3 ) . ر . ك : لسان العرب و مجمع البحرين ، واژهء « نفق » .
( 4 ) . بقره ، آيهء 219 .
( 5 ) . فاطر ، آيهء 29 .
( 6 ) . توبه ، آيهء 34 و 35 .