« . . . أخذ اللَّه على العلماء أن لايقارّوا على كظَّة ظالم ولا سغب مظلوم
؛ خداوند از علماى امّت پيمان گرفته است تا در برابر پرخورى ستمگران و گرسنگى ستمديدگان آرام ننشينند » . « 1 »
ه . مسئوليت حاكمان
مىدانيم يكى از عوامل مهم ثروت اندوزىهاى كلان ، امتيازات ويژهاى بوده است كه حاكمان وقت براى دوستان و بستگان خود قائل مىشدند و اموال عمومى را كه بايد در شرايط مساوى در اختيار همهء افراد جامعه قرار گيرد در اختيار گروه خاصى قرار مىدادند ، همان گروهى كه پايههاى حكومت آنها را تقويت مىكردند و از آنها در برابر هر هجومى دفاع مىنمودند .
اينگونه امتيازات ويژه كه امروز به « رانتخوارى » از آن ياد مىشود در هر عصر و زمانى و در بسيارى از حكومتها وجود داشت .
در فرهنگ اسلام ، امكانات عمومى جامعه به همگان تعلق دارد . بندگان خدا در برخوردارى از امكانات ، همه با هم برابرند ؛ قوميت ، نژاد ، فرهنگ ، حتى فضايل علمى و معنوى و . . . . هيچ يك نمىتواند دليلى براى سهم خواهى بيشتر باشد ، هر چند ممكن است بعضى با تلاش و لياقت فزونتر و استعداد بالاتر توانايى مالى بيشترى پيدا كنند ؛ اما نه به قيمت گرفتن امتيازات ويژه و محروميت ديگران .
در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم : «
ربّ متخوّض في مال اللَّه ورسوله ، له النار يوم القيامة
؛ چه بسا افرادى كه مال خدا و رسولش را در اختيار مىگيرند كه به جهت آن در روز قيامت گرفتار آتش مىشوند » . « 2 »
اميرمؤمنان على عليه السلام مىفرمايد : «
فأنتم عباد اللَّه ، والمال مال اللَّه ، يقسّم بينكم بالسوية ، لافضل فيه لأحد على أحد ، وللمتقين عنداللَّه غداً أحسن الجزاء و أفضل الثواب و لم يجعل اللَّه الدنيا للمتقين أجراً ولا ثواباً
؛ شما بندگان خداييد و مال مال خداست ( منظور امكانات بيت المال است ) ، و ميان شما به تساوى قسمت مىگردد و در آن هيچ كس بر ديگرى برترى ندارد .
نيكوترين پاداشها و برترين ثوابها در فرداى قيامت براى پرهيزگاران است و خداوند اين دنيا را ثواب و پاداش آنان قرار نداده است » . « 3 » ( اشاره به اينكه اگر افرادى داراى فضايل علمى و اخلاقى هستند نبايد انتظار امتيازات ويژه و رانت خوارى داشته باشند ) .
از امام صادق عليه السلام دربارهء تقسيم بيتالمال سؤال كردند ، فرمود : «
أهل الاسلام هم أبناء الاسلام ، أسَوِّىِ بينهم في العطاء وفضائلهم بينهم و بين اللَّه
؛ اهل اسلام فرزندان اسلامند و در نگاه من در برخوردارى از امكانات بيتالمال مساويند و فضائلشان ميان خودشان و خداوند است ( فضيلتها معيار برترى در برخوردارى از بيت المال نيست ) » . « 4 »
هامش
( 1 ) . نهجالبلاغه ، خطبهء 3 .
( 2 ) . كنز العمال ، ج 3 ، ص 184 ، ح 6067 .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 32 ، ص 17 ، شرح نهجالبلاغهء ابن ابىالحديد ، ج 7 ، ص 37 ، ذيل خطبهء 91 .
( 4 ) . تهذيب الاحكام ، ج 6 ، ص 146 ، ح 255 .