است . « 1 »
مواعظ بليغ و حكمتآموزى كه از پيشوايان دين به ويژه اميرمؤمنان على عليه السلام در اين باره به يادگار مانده است هر انسان سليم النفسى را تكان مىدهد و ريشههاى « مال اندوزى » را در اعماق وجود آدمى مىخشكاند .
به راستى كلمات اميرمؤمنان على عليه السلام در اين باره همانند تيغ برّندهء جرّاحان است كه غدّهء ميل به دنيا و تكاثر و مالاندوزى را از درون جانها بيرون مىكشد .
در خطبهاى از آن حضرت مىخوانيم : «
فلا يغرّنّك سوادُ الناس من نفسك ، وقد رأيتَ من كان قبلَك ممّن جمع المال وحذرَ الإقلال . . . كيف نزل به الموت فأزعجه عن وطنه وأخذَه من مأمنه . . . أما رأيتمُ الذين يأملون بعيداً ويبنُون مشيداً ويجمعون كثيراً ، كيف أصبحت بيوتهم قبوراً ، و ما جمعوا بوراً ، وصارت أموالهم للوارثين وأزواجهم لقوم آخرين
؛ انبوه زندگان در اطراف تو هرگز تو را فريب ندهد ، با اينكه افرادى را پيش از خويش به چشم ديدى همانان كه ثروتها را جمعآورى كردند و از فقر و بيچارگى وحشت داشتند ، چگونه مرگ آنان را فرا گرفت و از وطنشان بيرون راند و از جايگاه امنشان برگرفت ! مگر نديدى آنها را كه آرزوهاشان دراز بود و قصرهاى محكم بنا كردند و اموال فراوانى گردآوردند ، چگونه خانههاشان گورشان شد و آنچه جمع كرده بودند بر باد رفت ؛ اموالشان به دست وارثان افتاد و همسرانشان به ازدواج ديگران درآمدند » . « 2 »
نمونهاى ديگر از احاديث نورانى اهلبيت عليهم السلام حديثى است از امام صادق عليه السلام در درمان صفت نكوهيدهء مالاندوزى كه عميقاً بر روح انسان تأثير مىگذارد . آن حضرت مىفرمايد : «
( فإذا كان ذلك منك ) فاذكر الموت و وحدتَك في قبرك . . . وانقطاعك عن الدنيا فإنّ ذلك يحُثُّك على العمل و يُردِعُك عن كثير من الحرص على الدنيا
؛ ( هرگاه گرفتار افزونطلبى شدى ) در آن حال از مرگ و تنهاييت در قبر . . . و كوچ كردنت از دنيا را ياد كن ؛ چه اينكه اين يادآورى تو را بر عمل نيك وا مىدارد و جلو بسيارى از حرص بر دنيا و فزونطلبى را مىگيرد » . « 3 »
توجه به اين گونه سخنان حكمتآموز مىتواند انسانهاى آزمند و حريص را رهايى بخشد و از سقوط در سراشيبى تكاثر نجات دهد .
افزون بر اين ، بيان دين دربارهء حسابرسىهاى جهان ديگر و حسرت مالاندوزان در فرداى قيامت ، خود مقولهء ديگرى است كه بر عمق اين بينش و غناى آن مىافزايد و آدمى را از گرفتار شدن در بند آن نجات مىبخشد .
در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده است كه در تفسير آيهء شريفهء « وَكَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ » « 4 » فرمود : «
هو الرجل يدع ماله لاينفقه في طاعة
اللَّه بخلًا ثمّ يموت
؛ او كسى است كه مالى را از خود به
هامش
( 1 ) . ر . ك : مقالهء « حاكميت اخلاق بر نظام اقتصادى اسلام » در همين كتاب .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، خطبهء 132 .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 76 ، ص 322 ، ح 5 .
( 4 ) . بقره ، آيهء 167 .